Sıcak bitkinliğinde baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, kas krampları ve aşırı terleme görülür; kişi serin yere alınıp sıvı verilip soğutulursa çoğunlukla 30 dakika içinde düzelir. Düzelme yoksa ya da yüksek ateş, sıcak ve kuru cilt, kafa karışıklığı, nöbet veya bayılma varsa sıcak çarpması olabilir: 112'yi arayın ve yardım gelene kadar soğutmayı sürdürün.
Yardım beklerken aşağıdaki adımları uygulayın:
Bu ayrım hayati olabilir. Yine de şüphede 112'yi aramak doğru olandır.
| Bulgu | Sıcak bitkinliği | Sıcak çarpması |
|---|---|---|
| Vücut sıcaklığı | 38 °C ve üzeri olabilir | Çoğunlukla 40 °C ve üzeri |
| Cilt | Terli, soluk ve nemli | Sıcak, terleme azalmış ya da kuru olabilir |
| Bilinç | Yerinde | Kafa karışıklığı, nöbet, bayılma |
| Serinletmeye yanıt | 30 dakika içinde düzelir | Düzelmez |
| Ne yapılır? | Serinlet, sıvı ver, izle | 112'yi ara, soğutmaya devam et |
Günlük dilde güneş çarpması, sıcak çarpmasıyla çoğu zaman aynı anlamda kullanılır. Oysa bu tablo güneş altında olmadan da gelişebilir: kapalı ve havasız araçlarda, sıcak işyerlerinde ya da sıcak havalarda yapılan ağır sporda da görülür.
Sıcak çarpması geçiren kişi kendi durumunu doğru değerlendiremeyebilir. Normalde konuşkan birinin sessizleşmesi, anlamsız cevap vermesi, sendelemesi ya da işini bir anda bırakması önemli bir işarettir. Yaşlı kişiler susadığını geç fark edebilir ve çok katmanlı giyinebilir. Sıcak havalarda bir yakınınızın sürekli uyumak istemesi, kafa karışıklığı yaşaması ya da idrarının azalması halinde vakit kaybetmeyin.
Normal bir sıcak günde su çoğu kişi için yeterlidir. Saatlerce terleyen ve açık havada çalışan kişilerde elektrolit içeren içecekler kullanılabilir. Şekerli içecekler sıvı açığını kapatmaya tek başına yardımcı olmaz. Alkol sıvı kaybını artırır ve durumu anlamayı zorlaştırır. Kalp ya da böbrek yetmezliği nedeniyle sıvı kısıtlaması olan kişiler günlük miktarını hekimine danışmalıdır. Kusan ya da bilinci bulanık kişiye zorla sıvı vermeyin.
Sıcakta ani yoğun çalışma riski artırır. İşe yavaş uyum sağlayın, gölgede sık ara verin ve kısa aralıklarla su için. Çalışma arkadaşlarınızla birbirinizi kontrol edin. Sporda antrenmanı erken sabah ya da akşama alın, hafif kıyafet giyin ve kramp ya da baş dönmesi başladığında durun. Daha önce sıcak hastalığı geçirdiyseniz hekiminizle geri dönüş planı yapın.
Acil durum: Yüksek ateş, kafa karışıklığı, nöbet, nefes darlığı ya da bayılma varsa 112'yi arayın. Bilinci kapalı kişinin ağzından sıvı vermeyin.
Saatler içinde gelişebilir. Sıcakta uzun süre kalmak ve sıvı eksikliği riski artırır.
Serin su ve hava akımı güvenli bir başlangıçtır. Acil ekibinin yönlendirmelerine uyun.
Çocuklarda huzursuzluk, aşırı uykululuk, beslenme azalması ve idrar azalması görülebilir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerini almaz. Şikâyetiniz varsa bir uzmana başvurun.
Tıbbi inceleme: Dr. Öğr. Üyesi Mehmet Can GİRGİN · Son güncelleme: 16.11.2026