Yüksek Hemoglobin Nedir Nedenleri Belirtileri ve Tedavisi

Yüksek Hemoglobin Nedir Nedenleri Belirtileri ve Tedavisi

Yüksek Hemoglobin Nedir Nedenleri Belirtileri ve Tedavisi

Yüksek hemoglobin, kan testinde hemoglobin değerinin yaş, cinsiyet ve kullanılan laboratuvarın referans aralığına göre beklenenden yüksek bulunmasıdır. Hemoglobin, kırmızı kan hücrelerinde bulunan ve oksijenin akciğerlerden dokulara taşınmasını sağlayan proteindir.

Tek bir testte hemoglobinin yüksek çıkması her zaman ciddi bir hastalık bulunduğu anlamına gelmez. İshal, kusma, yoğun terleme veya yetersiz sıvı tüketimine bağlı susuzluk, kanın sıvı bölümünü azaltarak hemoglobin değerinin geçici olarak yüksek görünmesine neden olabilir. Sigara kullanımı, yüksek rakım, uyku apnesi, kronik kalp-akciğer hastalıkları ve bazı ilaçlar da yüksekliğe yol açabilir. Daha nadir olarak kemik iliğinin fazla kan hücresi ürettiği polisitemi vera gibi hastalıklar araştırılabilir.

Yüksek hemoglobin bir tanı değil, değerlendirilmesi gereken bir laboratuvar bulgusudur. Sonucun önemi; yüksekliğin derecesine, tekrarlayıp tekrarlamadığına, hematokrit ve kırmızı kan hücresi sayısına, kişinin belirtilerine ve sağlık geçmişine göre belirlenir.

İçindekiler

• Hemoglobin nedir?
• Yüksek hemoglobin ne anlama gelir?
• Yüksek hemoglobin ile eritrositoz aynı mıdır?
• Yüksek hemoglobin kaç olursa tehlikelidir?
• Yüksek hemoglobin neden olur?
• Yüksek hemoglobin belirtileri nelerdir?
• Polisitemi vera nedir?
• Yüksek hemoglobin nasıl değerlendirilir?
• Yüksek hemoglobin nasıl düşürülür?
• Ne zaman doktora veya acil servise başvurulmalıdır?
• Sık sorulan sorular

Hemoglobin Nedir?

Hemoglobin, kırmızı kan hücrelerinin içinde bulunan demir içeren bir proteindir. Temel görevi oksijeni akciğerlerden organ ve dokulara taşımak, karbondioksitin bir bölümünün dokulardan akciğerlere geri taşınmasına katkı sağlamaktır.

Hemoglobin genellikle tam kan sayımı kapsamında ölçülür. Sonuç değerlendirilirken yalnızca hemoglobin değil, şu değerler de birlikte incelenir:

• Hematokrit
• Kırmızı kan hücresi sayısı
• Ortalama alyuvar hacmi
• Beyaz kan hücreleri
• Trombositler
• Gerektiğinde demir depoları ve diğer testler

Normal hemoglobin aralıkları laboratuvara, yaşa, biyolojik cinsiyete, gebelik durumuna ve yaşanılan rakıma göre değişebilir. Bu nedenle sonuç, internet üzerindeki tek bir değerle değil, test raporundaki referans aralığı ve kişinin klinik durumu dikkate alınarak yorumlanmalıdır.

Yüksek Hemoglobin Ne Anlama Gelir?

Yüksek hemoglobin, kanda oksijen taşıyan hemoglobin miktarının ilgili laboratuvarın referans değerinden fazla ölçülmesidir. Bu durum iki temel mekanizmayla ortaya çıkabilir:

Göreceli yükseklik

Kandaki kırmızı kan hücrelerinin gerçek miktarı artmamıştır. Kanın sıvı bölümü azaldığı için hemoglobin ve hematokrit değerleri daha yoğun görünür.

Bu durum:

• Yetersiz sıvı tüketimi
• Şiddetli ishal veya kusma
• Aşırı terleme
• Ateş
• Yoğun egzersiz
• Sıcak havaya maruz kalma
• Bazı idrar söktürücü ilaçlar

sonrasında görülebilir. Susuzluk düzeltildiğinde değerler normale dönebilir.

Gerçek eritrositoz

Vücutta kırmızı kan hücresi üretiminin gerçekten arttığı durumdur. Bunun nedeni düşük oksijen düzeyine karşı gelişen fizyolojik bir yanıt, bazı ilaçlar, böbrekle ilişkili hormon değişiklikleri veya kemik iliği hastalığı olabilir.

Hemoglobin, Hematokrit ve Eritrosit Arasındaki Fark Nedir?

Bu üç değer birbiriyle ilişkili olsa da aynı şeyi göstermez:

• Hemoglobin: Kırmızı kan hücrelerinin içindeki oksijen taşıyan protein miktarıdır.
• Hematokrit: Kan hacminin ne kadarının kırmızı kan hücrelerinden oluştuğunu gösteren yüzdelik değerdir.
• Eritrosit sayısı: Belirli bir kan hacmindeki kırmızı kan hücresi sayısıdır.

Hemoglobin yüksekliği çoğunlukla hematokrit ve kırmızı kan hücresi sayısındaki artışla birlikte görülür. Ancak susuzluk, hücrelerin boyutu, demir eksikliği ve bazı laboratuvar farklılıkları nedeniyle sonuçlar her zaman aynı yönde değişmeyebilir.

Bu nedenle yalnızca hemoglobin değerine bakılarak polisitemi veya polisitemi vera tanısı konulamaz.

Yüksek Hemoglobin ile Eritrositoz Aynı mıdır?

Tam olarak aynı değildir.

Yüksek hemoglobin, bir laboratuvar sonucudur. Eritrositoz, kırmızı kan hücresi kitlesinin veya hematokritin arttığı daha geniş bir durumu ifade eder.

Eritrositoz şu şekilde sınıflandırılabilir:

Göreceli eritrositoz

Kırmızı kan hücresi sayısı gerçek anlamda artmamıştır. Plazma hacmi azaldığı için değerler yüksek görünür. Susuzluk en sık örneklerden biridir.

Mutlak eritrositoz

Kırmızı kan hücrelerinin gerçek üretimi artmıştır. Mutlak eritrositoz da iki grupta değerlendirilebilir:

• Birincil eritrositoz: Sorun doğrudan kemik iliği hücrelerinin kontrolsüz üretiminden kaynaklanır. Polisitemi vera bunun en önemli örneğidir.
• İkincil eritrositoz: Vücut, oksijen azlığına veya artan eritropoietin uyarısına yanıt olarak daha fazla kırmızı kan hücresi üretir.

Yüksek Hemoglobin Kaç Olursa Tehlikelidir?

Herkes için geçerli tek bir “tehlikeli hemoglobin” değeri yoktur. Sonucun anlamı:

• Yaşa
• Cinsiyete
• Gebelik durumuna
• Yaşanılan rakıma
• Laboratuvar yöntemine
• Hematokrit değerine
• Yüksekliğin kalıcı olup olmamasına
• Belirtilere
• Kalp-damar ve pıhtılaşma risklerine

göre değişir.

Polisitemi vera tanı değerlendirmesinde kullanılan güncel uluslararası ölçütlerden biri:

• Erkeklerde hemoglobinin 16,5 g/dL’nin üzerinde veya hematokritin yüzde 49’un üzerinde olması
• Kadınlarda hemoglobinin 16 g/dL’nin üzerinde veya hematokritin yüzde 48’in üzerinde olmasıdır.

Ancak bu sınırlar tek başına polisitemi vera tanısı koydurmaz. Tanıda JAK2 mutasyonu, kemik iliği bulguları ve serum eritropoietin düzeyi gibi ek ölçütler değerlendirilir. Bu değerlerin biraz üzerinde sonuç alınması kişinin polisitemi vera olduğu anlamına gelmez.

Hemoglobin değerinden bağımsız olarak göğüs ağrısı, ani güç kaybı, konuşma bozukluğu veya ciddi nefes darlığı gibi belirtiler varsa acil değerlendirme gerekir.

Yüksek Hemoglobin Neden Olur?

Susuzluk

Vücudun sıvı kaybetmesi kanın yoğunlaşmasına ve hemoglobin değerinin geçici olarak yüksek ölçülmesine neden olabilir.

Susuzluk şu durumlarda gelişebilir:

• İshal
• Kusma
• Yüksek ateş
• Yoğun terleme
• Sıcak hava
• Yetersiz su tüketimi
• Uzun süreli fiziksel aktivite
• İdrar söktürücü ilaç kullanımı

Test susuz kalınan bir dönemde yapıldıysa doktor uygun sıvı alımının ardından tam kan sayımını tekrar etmek isteyebilir.

Kişinin kalp veya böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması varsa doktor önerisi olmadan çok fazla su içmesi uygun değildir.

Sigara ve karbonmonoksit maruziyeti

Sigara dumanındaki karbonmonoksit, hemoglobinin oksijen taşımasını zorlaştırabilir. Vücut oksijen yetersizliğini telafi etmek amacıyla daha fazla kırmızı kan hücresi üretebilir.

Sigara dışında:

• Nargile
• Kapalı alanda soba veya şofben dumanı
• Egzoz gazı
• Mesleki karbonmonoksit maruziyeti

de değerlendirilmelidir. Sigaranın bırakılması hemoglobin yüksekliğinin yanı sıra genel kalp, damar ve akciğer risklerinin azaltılması açısından da önemlidir.

Yüksek rakım

Yüksek rakımda havadaki oksijen basıncı azalır. Vücut dokulara yeterli oksijen taşımak amacıyla kırmızı kan hücresi üretimini artırabilir.

Yüksek rakımda yaşayan veya uzun süre yüksek rakımlı bölgede kalan kişilerde hemoglobin değeri deniz seviyesinde yaşayanlardan daha yüksek olabilir. Rakımdan daha alçak bir bölgeye dönüldükten sonra değerlerin normale yaklaşması zaman alabilir.

Uyku apnesi

Obstrüktif uyku apnesinde uyku sırasında solunum tekrar tekrar durabilir veya azalabilir. Gece boyunca oluşan aralıklı oksijen düşüklüğü bazı kişilerde kırmızı kan hücresi üretiminin artmasına katkıda bulunabilir.

Şu belirtiler uyku apnesini düşündürebilir:

• Yüksek sesli horlama
• Uykuda nefes durmasının fark edilmesi
• Boğulur gibi uyanma
• Sabah baş ağrısı
• Ağız kuruluğu
• Dinlenmeden uyanma
• Gün içinde aşırı uyku hâli
• Konsantrasyon güçlüğü

Uyku apnesi şüphesinde göğüs hastalıkları, kulak burun boğaz veya uyku hastalıkları değerlendirmesi gerekebilir.

Kronik akciğer hastalıkları

KOAH, amfizem ve oksijen düzeyini uzun süre azaltan bazı akciğer hastalıkları, vücudun daha fazla kırmızı kan hücresi üretmesine neden olabilir. Bu durum, dokulara oksijen taşınmasını artırmaya yönelik bir telafi mekanizmasıdır.

Kalp hastalıkları

Kandaki oksijenlenmeyi azaltan bazı doğumsal veya kronik kalp hastalıklarında ikincil eritrositoz gelişebilir. Bu hastalarda yalnızca hemoglobini düşürmeye çalışmak yerine oksijen düşüklüğünün nedeni değerlendirilmelidir.

Testosteron ve anabolik steroid kullanımı

Testosteron tedavisi ve bazı performans artırıcı hormonlar kırmızı kan hücresi üretimini artırabilir. Bu nedenle testosteron kullanan kişilerde tam kan sayımı düzenli olarak takip edilebilir.

Hemoglobin yüksekliği gelişirse ilaç kendi kendine bırakılmamalı veya dozu değiştirilmemelidir. Tedaviyi düzenleyen doktorla görüşülmelidir.

Eritropoietin kullanımı

Eritropoietin, böbreklerde üretilen ve kemik iliğine kırmızı kan hücresi üretmesi için sinyal veren bir hormondur. Bazı hastalıklarda reçeteli olarak kullanılır. Spor performansını artırmak amacıyla kontrolsüz kullanılması ise ciddi pıhtılaşma ve kalp-damar sorunlarına yol açabilir.

Böbrek hastalıkları ve bazı tümörler

Bazı böbrek hastalıkları veya nadir tümörler eritropoietin üretimini artırarak ikincil eritrositoza neden olabilir. Değerlendirmede böbrek fonksiyonları ve gerekli görülen durumlarda görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.

Kalıtsal nedenler

Nadiren oksijen algılama mekanizmasını, eritropoietin üretimini veya hemoglobinin oksijene bağlanmasını etkileyen kalıtsal durumlar yüksek hemoglobine neden olabilir.

Genç yaşlardan beri yüksek değerleri bulunan ve aile bireylerinde de benzer sonuçlar görülen kişilerde kalıtsal eritrositoz araştırılabilir.

Polisitemi vera

Polisitemi vera, kemik iliğinin kontrolsüz biçimde fazla kan hücresi ürettiği nadir bir miyeloproliferatif neoplazidir. Kırmızı kan hücreleri en belirgin şekilde artmakla birlikte beyaz kan hücresi ve trombosit sayıları da yüksek olabilir.

Yüksek Hemoglobin Belirtileri Nelerdir?

Yüksek hemoglobini bulunan birçok kişide hiçbir belirti görülmez. Sonuç rutin kan testi sırasında tesadüfen fark edilebilir.

Belirti geliştiğinde şu şikâyetler görülebilir:

• Baş ağrısı
• Baş dönmesi
• Yorgunluk
• Bulanık veya çift görme
• Kulak çınlaması
• Yüzde kızarıklık
• Nefes darlığı
• El ve ayaklarda uyuşma veya karıncalanma
• Ciltte kaşıntı
• Sıcak duş sonrasında artan kaşıntı
• Sol üst karında dolgunluk
• Açıklanamayan kilo kaybı

Bu belirtiler yüksek hemoglobine özgü değildir. Migren, tansiyon sorunları, uyku bozuklukları, kalp-akciğer hastalıkları ve farklı sağlık sorunları da benzer şikâyetlere neden olabilir.

Sıcak duş sonrasında belirginleşen kaşıntı, yüz kızarıklığı ve sol üst karında dalak büyümesine bağlı dolgunluk özellikle polisitemi vera değerlendirmesinde dikkate alınabilir. Bu bulguların bulunmaması hastalığı tamamen dışlamaz.

Yüksek Hemoglobin Kanı Koyulaştırır mı?

Kırmızı kan hücresi kitlesinin belirgin biçimde artması kanın akış özelliklerini etkileyebilir. Özellikle polisitemi verada fazla kan hücreleri pıhtı oluşumu, kalp krizi ve inme riskini artırabilir.

Ancak her hafif hemoglobin yüksekliğinde kanın tehlikeli biçimde “koyulaştığını” söylemek doğru değildir. Susuzluğa bağlı geçici bir yükseklik ile kemik iliği hastalığına bağlı kalıcı eritrositoz aynı şekilde değerlendirilmez.

Pıhtı riski yalnızca hemoglobin değerine bağlı değildir. Yaş, önceki pıhtı öyküsü, sigara kullanımı, hareketsizlik, kanser, gebelik, ilaçlar ve kalp-damar hastalıkları da riski etkiler.

Polisitemi Vera Nedir?

Polisitemi vera, kemik iliğindeki kan yapıcı kök hücrelerin kontrolsüz çalışması sonucunda fazla kan hücresi üretildiği kronik bir kan hastalığıdır. Güncel sınıflamada miyeloproliferatif neoplaziler arasında yer alır.

Hastaların büyük bölümünde sonradan gelişen JAK2 gen değişikliği bulunur. Bu değişiklik genellikle anne veya babadan kalıtsal olarak geçmez; yaşam sırasında kan yapıcı bir hücrede oluşur.

Polisitemi vera:

• Yalnızca hemoglobin yüksekliğinden ibaret değildir.
• Tek bir kan testiyle teşhis edilmez.
• Her yüksek hemoglobin vakasının nedeni değildir.
• Hematoloji uzmanı tarafından değerlendirilir.

Polisitemi Vera Tanısı Nasıl Konur?

Güncel uluslararası ölçütlerde tanı değerlendirmesi şu unsurları içerebilir:

• Erkeklerde hemoglobin 16,5 g/dL’nin veya hematokrit yüzde 49’un üzerinde olması
• Kadınlarda hemoglobin 16 g/dL’nin veya hematokrit yüzde 48’in üzerinde olması
• JAK2 V617F veya JAK2 ekzon 12 mutasyonu
• Kemik iliğinde üç kan hücresi serisinin artışını gösteren bulgular
• Serum eritropoietin düzeyinin düşük olması

Tanı için bu bulgular belirli kombinasyonlarda değerlendirilir. Yalnızca hemoglobin veya hematokrit sınırının aşılması polisitemi vera tanısı koydurmaz.

Demir eksikliği bazı polisitemi vera hastalarında hemoglobin artışını maskeleyebilir. Bu nedenle doktor sonuçları kırmızı kan hücresi sayısı, hücre boyutları, ferritin, beyaz kan hücreleri, trombositler ve klinik bulgularla birlikte değerlendirir.

Yüksek Hemoglobin Nasıl Teşhis Edilir?

Yüksek hemoglobin zaten bir kan testi bulgusudur. Asıl amaç nedenin belirlenmesidir.

Testin tekrarlanması

Beklenmedik veya hafif bir yükseklikte doktor şu durumları değerlendirebilir:

• Test sırasında susuz kalınması
• Yakın zamanda ishal veya kusma geçirilmesi
• Ateşli hastalık
• Yoğun egzersiz
• Yüksek rakımda bulunma
• İdrar söktürücü kullanımı

Uygun koşullarda yapılan tekrar testinde değerin normale dönmesi geçici bir nedeni destekleyebilir.

Tam kan sayımının incelenmesi

Doktor şu değerleri birlikte değerlendirir:

• Hemoglobin
• Hematokrit
• Kırmızı kan hücresi sayısı
• Hücre hacimleri
• Beyaz kan hücresi sayısı
• Trombosit sayısı

Hemoglobinle birlikte beyaz kan hücresi ve trombositlerin de yüksek olması, kemik iliği kaynaklı bir hastalık olasılığının araştırılmasına neden olabilir.

Sağlık öyküsü

Değerlendirmede şu konular sorulabilir:

• Sigara ve nargile kullanımı
• Mesleki duman veya karbonmonoksit maruziyeti
• Yaşanılan yerin rakımı
• Son dönemdeki seyahatler
• Horlama ve uykuda nefes durması
• Akciğer veya kalp hastalığı
• İshal, kusma ve sıvı kaybı
• Kullanılan ilaç ve takviyeler
• Testosteron veya anabolik steroid kullanımı
• Önceden geçirilmiş pıhtı
• Ailede benzer kan değerleri

Oksijen ölçümü

Parmak ucundan oksijen satürasyonu ölçülebilir. Düşük oksijen düzeyi kalp veya akciğer hastalıklarını düşündürebilir.

Normal bir gündüz ölçümü uyku apnesini tamamen dışlamaz. Gece oksijen düşüklüğü şüphesinde uyku testi gerekebilir.

Serum eritropoietin testi

Eritropoietin, böbreklerde üretilen ve kemik iliğinin kırmızı kan hücresi üretmesini düzenleyen hormondur.

• Düşük eritropoietin, polisitemi vera olasılığını destekleyebilir.
• Yüksek veya normal düzey, oksijen azlığı veya eritropoietin üreten başka nedenleri düşündürebilir.

Bu test tek başına tanı koydurmaz.

JAK2 testi

Kalıcı ve açıklanamayan eritrositozda JAK2 V617F mutasyonu araştırılabilir. Sonuç negatifse ve polisitemi vera şüphesi devam ediyorsa JAK2 ekzon 12 gibi ek incelemeler yapılabilir.

Diğer incelemeler

Kişisel bulgulara göre şu testlerden bazıları istenebilir:

• Böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri
• Ferritin ve demir değerleri
• Kan gazı incelemesi
• Karboksihemoglobin ölçümü
• Uyku testi
• Akciğer fonksiyon testleri
• Kalp değerlendirmesi
• Karın ultrasonografisi
• Böbrek görüntülemesi<