Canlı Destek
* Canlı desteğe bağlanmak için KVKK metnini onaylamanız gerekmektedir.
Vertigo, kişinin kendisinin ya da çevresinin dönüyormuş gibi hissetmesine neden olan bir baş dönmesi türüdür. Genellikle iç kulak ve denge sistemiyle ilişkili sorunlardan kaynaklansa da bazı durumlarda nörolojik hastalıklar, dolaşım problemleri, migren, travma veya farklı sağlık sorunlarıyla da bağlantılı olabilir.
Vertigo; baş dönmesi, denge kaybı, mide bulantısı, kusma, kulak çınlaması, işitme değişiklikleri veya görme sorunları gibi belirtilerle ortaya çıkabilir. Tedavi, vertigoya neden olan duruma göre planlanır. Bu nedenle tekrarlayan, şiddetli veya nörolojik belirtilerle birlikte görülen baş dönmesi durumunda uzman değerlendirmesi önemlidir.
Yazı İçeriği
Vertigo, kişinin çevresinin ya da kendisinin dönüyor, sallanıyor veya hareket ediyormuş gibi algılamasıdır. Gerçekte bir hareket olmadığı halde beyin, denge sistemiyle ilgili sinyalleri hareket varmış gibi yorumlayabilir.
Vertigo tek başına bir hastalık değil, farklı hastalıklara bağlı gelişebilen bir belirtidir. En sık iç kulaktaki denge sistemiyle ilişkili sorunlarda görülür. Ancak beyin, beyincik, beyin sapı, damar sistemi veya bazı nörolojik hastalıklar da vertigoya neden olabilir.
Baş dönmesi genel bir dengesizlik, sersemlik veya bayılacak gibi olma hissini tanımlayabilir. Vertigo ise daha çok kişinin kendisinin veya çevresinin dönüyormuş gibi hissettiği özel bir baş dönmesi türüdür.
Vertigoda dönme hissine mide bulantısı, kusma, denge kaybı, gözlerde istemsiz hareketler ve bazı durumlarda kulak şikâyetleri eşlik edebilir.
Vertigo Türleri Nelerdir?
Vertigo genel olarak periferik vertigo ve santral vertigo olmak üzere iki ana grupta değerlendirilir.
Periferik vertigo, iç kulak veya vestibüler sinir kaynaklıdır. Daha sık görülür. Genellikle baş hareketleriyle tetiklenen, ani başlayan baş dönmesi ataklarıyla kendini gösterebilir.
Santral vertigo, beyin, beyincik veya beyin sapı gibi merkezi sinir sistemi yapılarından kaynaklanır. Daha nadir görülür ancak bazı durumlarda ciddi sağlık sorunlarının belirtisi olabilir.
Başlıca vertigo türleri şunlardır:
Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo
Benign paroksismal pozisyonel vertigo, kısa adıyla BPPV, vertigonun en sık nedenlerinden biridir. İç kulakta dengeyle ilişkili küçük kristallerin yer değiştirmesi sonucunda ortaya çıkabilir.
Genellikle yatakta dönerken, başı geriye atarken, eğilirken veya hızlı baş hareketleri sırasında kısa süreli ama yoğun baş dönmesi ataklarına neden olur. BPPV çoğu zaman uygun manevralar ve uzman değerlendirmesiyle kontrol altına alınabilir.
Labirentit
Labirentit, iç kulaktaki denge ve işitme yapılarının iltihaplanmasıdır. Genellikle viral enfeksiyonlarla ilişkilidir. Baş dönmesine işitme kaybı, kulak çınlaması, kulakta dolgunluk ve denge kaybı eşlik edebilir.
Belirtiler ani başlayabilir ve günlük yaşamı belirgin şekilde etkileyebilir. Tedavi, altta yatan nedene ve belirtilerin şiddetine göre planlanır.
Vestibüler Nörinit
Vestibüler nörinit, denge sinirinin iltihaplanmasıyla ortaya çıkan bir durumdur. Ani ve şiddetli baş dönmesine neden olabilir. Genellikle işitme kaybı beklenmez.
Baş dönmesi birkaç gün sürebilir ve sonrasında dengesizlik hissi devam edebilir. Tedavide ilaçlar, istirahat ve uygun hastalarda vestibüler rehabilitasyon gündeme gelebilir.
Ménière Hastalığı
Ménière hastalığı, iç kulaktaki sıvı dengesiyle ilişkili bir hastalıktır. Tekrarlayan vertigo atakları, kulak çınlaması, kulakta dolgunluk hissi ve işitme değişiklikleriyle kendini gösterebilir.
Ataklar kişiden kişiye farklı süre ve şiddette olabilir. Tedavi sürecinde beslenme düzenlemeleri, ilaç tedavisi ve bazı durumlarda ileri tedavi yöntemleri değerlendirilebilir.
Santral Vertigo
Santral vertigo, merkezi sinir sistemi kaynaklı baş dönmelerini ifade eder. İnme, beyin kanaması, beyin tümörleri, multiple skleroz, migren veya beyin sapı-beyincik hastalıkları santral vertigoya neden olabilir.
Santral vertigoda baş dönmesine çift görme, konuşma bozukluğu, yutma güçlüğü, kol veya bacakta güçsüzlük, uyuşma, şiddetli baş ağrısı veya yürüme bozukluğu eşlik edebilir. Bu belirtiler acil değerlendirme gerektirir.
Vertigo Neden Olur?
Vertigo, denge sisteminden gelen sinyallerin beyin tarafından uyumsuz veya hatalı algılanması sonucunda gelişir. Bu durum en sık iç kulak sorunlarıyla ilişkilidir. Ancak nörolojik, metabolik veya dolaşımsal nedenler de vertigoya yol açabilir.
Vertigoya neden olabilecek durumlar şunlardır:
Vertigonun nedeni her kişide farklı olabileceği için tedaviye başlamadan önce doğru tanı önemlidir.
Vertigo Belirtileri Nelerdir?
Vertigo belirtileri altta yatan nedene göre değişebilir. En temel belirti dönme hissidir. Bu his bazen birkaç saniye sürerken, bazı durumlarda saatler veya günler boyunca devam edebilir.
Vertigoda görülebilecek belirtiler şunlardır:
Baş dönmesine konuşma bozukluğu, kol veya bacakta güçsüzlük, yüzde kayma, bilinç bulanıklığı ya da çift görme eşlik ediyorsa acil tıbbi yardım alınmalıdır.
Vertigo Atağı Nedir?
Vertigo atağı, dönme veya sallanma hissinin aniden ortaya çıktığı dönemdir. Atak sırasında kişi ayakta durmakta zorlanabilir, mide bulantısı yaşayabilir veya düşme riski artabilir.
Vertigo atağı birkaç saniye sürebileceği gibi, altta yatan nedene bağlı olarak daha uzun da devam edebilir. Özellikle sık tekrarlayan veya şiddetlenen ataklarda kulak burun boğaz ya da nöroloji değerlendirmesi önerilir.
Vertigo Atağı Sırasında Ne Yapılmalı?
Vertigo atağı sırasında amaç düşme riskini azaltmak ve kişinin güvenliğini sağlamaktır.
Atak sırasında dikkat edilebilecekler şunlardır:
Vertigo atağı sırasında bilinç kaybı, konuşma bozukluğu, güçsüzlük veya görme kaybı gibi belirtiler varsa beklenmemelidir.
Nörolojik Vertigo Belirtileri Nelerdir?
Nörolojik kaynaklı vertigo, beyin, beyincik veya beyin sapı ile ilişkili sorunlardan kaynaklanabilir. Bu durum bazı vakalarda acil değerlendirme gerektirebilir.
Nörolojik vertigoda görülebilecek belirtiler şunlardır:
Bu belirtiler görüldüğünde vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır.
Strese Bağlı Baş Dönmesi Vertigo ile Karışabilir mi?
Yoğun stres, anksiyete veya panik atak bazı kişilerde baş dönmesi, sersemlik, boşlukta yürüme hissi veya bayılacak gibi olma şikâyetlerine yol açabilir. Bu durum her zaman gerçek vertigo anlamına gelmez.
Strese bağlı baş dönmesinde şu belirtiler görülebilir:
Bu şikâyetler iç kulak veya nörolojik vertigo ile karışabileceği için tekrarlayan durumlarda uzman değerlendirmesi önemlidir.
Vertigo Nasıl Teşhis Edilir?
Vertigo tanısı için öncelikle kişinin şikâyetleri ayrıntılı şekilde değerlendirilir. Baş dönmesinin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, hangi hareketlerle tetiklendiği ve eşlik eden belirtiler sorgulanır.
Tanı sürecinde kullanılabilecek yöntemler şunlardır:
Hangi testlerin yapılacağı, vertigonun türüne ve eşlik eden belirtilere göre hekim tarafından belirlenir.
Dix-Hallpike Testi
Dix-Hallpike testi, özellikle BPPV şüphesinde kullanılan bir muayene yöntemidir. Başın belirli pozisyonlara getirilmesiyle baş dönmesi ve göz hareketleri değerlendirilir.
Bu test mutlaka sağlık profesyoneli tarafından uygulanmalıdır. Boyun, damar veya omurga sorunu olan kişilerde dikkatli olunması gerekir.
ENG ve VNG Testleri
Elektronistagmografi ve videonistagmografi, göz hareketlerini değerlendirerek denge sistemi hakkında bilgi veren testlerdir. İç kulak ve merkezi sinir sistemi kaynaklı bazı denge bozukluklarının ayırt edilmesine yardımcı olabilir.
MR ve BT Görüntüleme
Santral vertigo şüphesi varsa, ani nörolojik belirtiler bulunuyorsa veya hekim gerekli görüyorsa MR ya da BT gibi görüntüleme yöntemleri istenebilir. Bu tetkikler beyin, beyincik ve iç kulak çevresindeki yapıları değerlendirmeye yardımcı olur.
Vertigo Nasıl Tedavi Edilir?
Vertigo tedavisi, altta yatan nedene göre planlanır. Her vertigo türünde aynı tedavi uygulanmaz. Bu nedenle doğru tanı, tedavinin en önemli basamağıdır.
Vertigo tedavisinde kullanılabilecek yöntemler şunlardır:
Tedavi planı kulak burun boğaz, nöroloji veya ilgili uzmanlık alanları tarafından kişiye özel olarak belirlenmelidir.
Vertigo Manevrası Nedir?
Vertigo manevraları, özellikle BPPV kaynaklı baş dönmelerinde kullanılan fiziksel uygulamalardır. Amaç, iç kulakta yer değiştiren kristallerin uygun konuma yönlendirilmesine yardımcı olmaktır.
En bilinen manevralardan biri Epley manevrasıdır. Ancak manevranın hangi kulak ve hangi kanal için uygulanacağı doğru belirlenmelidir. Yanlış veya uygunsuz uygulamalar şikâyetleri artırabilir. Bu nedenle manevraların ilk kez hekim veya fizyoterapist eşliğinde yapılması önerilir.
Vestibüler Rehabilitasyon Nedir?
Vestibüler rehabilitasyon, denge sistemini yeniden eğitmeyi amaçlayan özel egzersiz programıdır. Kronik baş dönmesi, dengesizlik, vestibüler nörinit sonrası denge sorunları veya bazı periferik vertigo türlerinde önerilebilir.
Bu egzersizler kişinin durumuna göre planlanır. Göz, baş ve vücut hareketlerini içeren çalışmalarla denge sistemi desteklenir. Program uzman fizyoterapist veya ilgili sağlık profesyoneli tarafından düzenlenmelidir.
Vertigo Egzersizleri Nelerdir?
Vertigo egzersizleri, baş dönmesi ve denge sorunlarının nedenine göre değişir. Her egzersiz her hasta için uygun değildir. Bu nedenle egzersizlerin uzman önerisiyle yapılması daha güvenlidir.
Uygun hastalarda kullanılabilecek egzersizler şunlardır:
Egzersiz sırasında şiddetli baş dönmesi, düşme riski, kusma, görme bozukluğu veya nörolojik belirti olursa egzersiz bırakılmalı ve hekime danışılmalıdır.
Vertigoda Evde Dikkat Edilebilecekler
Vertigo tanısı olan kişilerde bazı önlemler atakların daha güvenli yönetilmesine yardımcı olabilir. Ancak evde uygulanan yöntemler tıbbi tedavinin yerine geçmez.
Evde dikkat edilebilecek noktalar şunlardır:
Şikâyetler tekrarlıyor veya günlük yaşamı etkiliyorsa evde beklemek yerine uzman değerlendirmesi alınmalıdır.
Vertigoya Ne İyi Gelir?
Vertigoya iyi gelebilecek yöntemler, baş dönmesinin nedenine göre değişir. Genel olarak güvenliği sağlamak, ani hareketlerden kaçınmak ve doğru tanıya yönelik tedavi almak önemlidir.
Vertigo sırasında yardımcı olabilecek güvenli yaklaşımlar şunlardır:
Bitkisel ürünler, takviyeler veya evde yapılan manevralar hekime danışılmadan tedavi yerine kullanılmamalıdır.
Vertigo İçin Hangi Bölüme Gidilir?
Vertigo şikâyetlerinde genellikle kulak burun boğaz veya nöroloji bölümlerine başvurulabilir. İç kulak kaynaklı baş dönmelerinde KBB değerlendirmesi öne çıkarken, nörolojik belirtiler varsa nöroloji değerlendirmesi önemlidir.
Gerekli durumlarda fizik tedavi ve rehabilitasyon, odyoloji, göz hastalıkları veya kardiyoloji gibi bölümler de sürece dahil olabilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda sağlık kuruluşuna başvurulması önerilir:
Ne Zaman Acile Başvurulmalıdır?
Baş dönmesi bazı durumlarda acil hastalıkların belirtisi olabilir. Aşağıdaki belirtiler varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır:
