Alzheimer Nedir

Alzheimer Nedir

Alzheimer hastalığı, hafıza, düşünme, öğrenme, dil ve günlük yaşam becerilerinde zaman içerisinde ilerleyici bozulmaya neden olan nörodejeneratif bir beyin hastalığıdır. Demansın en yaygın nedenlerinden biridir.

Hastalığın erken döneminde özellikle yeni öğrenilen bilgileri hatırlayamama, aynı soruları tekrar tekrar sorma, kelime bulmakta zorlanma, eşyaları alışılmadık yerlere koyma ve planlama becerisinde azalma görülebilir. Hastalık ilerledikçe kişinin yön bulma, karar verme, iletişim kurma ve günlük ihtiyaçlarını bağımsız şekilde karşılama becerileri de etkilenebilir.

Alzheimer hastalığında beyinde beta-amiloid plakları ve tau proteininden oluşan nörofibriler yumaklar gibi karakteristik değişiklikler görülür. Ancak hastalığın neden yalnızca bazı kişilerde geliştiği tam olarak açıklanmış değildir. Yaş, genetik özellikler, damar sağlığı, çevresel etkenler ve yaşam tarzıyla ilişkili çeşitli faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.

Alzheimer Nedir?

Alzheimer, beyindeki sinir hücrelerinin ve bu hücreler arasındaki bağlantıların zaman içerisinde zarar gördüğü ilerleyici bir hastalıktır.

Hastalık çoğu kişide ilk olarak öğrenme ve hafızayla ilişkili beyin bölgelerini etkiler. Bu nedenle erken belirtilerden biri yakın zamanda öğrenilen bilgilerin unutulmasıdır.

Zaman içerisinde hastalık beynin farklı bölgelerine yayıldıkça:

• Dil becerileri,
• Problem çözme,
• Muhakeme,
• Mekânsal algı,
• Davranışlar,
• Hareket ve günlük yaşam becerileri

etkilenebilir.

Alzheimer hastalığındaki beyin değişiklikleri belirtiler ortaya çıkmadan yıllar önce başlayabilir.

Alzheimer ile Demans Arasındaki Fark Nedir?

Demans, hafıza, düşünme, dil, problem çözme veya diğer bilişsel becerilerin kişinin günlük yaşamını etkileyebilecek düzeyde bozulmasını tanımlayan genel bir terimdir.

Alzheimer ise demansa neden olabilen belirli bir nörodejeneratif hastalıktır.

Bu nedenle:

Her Alzheimer hastasında zaman içerisinde demans tablosu gelişebilir ancak her demans Alzheimer hastalığından kaynaklanmaz.

Demansın diğer nedenleri arasında:

• Vasküler demans,
• Lewy cisimcikli demans,
• Frontotemporal demans,
• Parkinson hastalığıyla ilişkili demans

gibi farklı hastalıklar bulunabilir.

Bazı kişilerde birden fazla demans nedeni aynı anda da bulunabilir.

Alzheimer Belirtileri Nelerdir?

Alzheimer belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Hastalığın başlangıcı ve ilerleme hızı herkeste aynı değildir.

Sık görülen belirtiler arasında şunlar bulunur:

• Yeni öğrenilen bilgileri unutma,
• Yakın zamanda yapılan konuşmaları hatırlayamama,
• Aynı soruları tekrar tekrar sorma,
• Eşyaların yerini sık sık kaybetme,
• Tanıdık kelimeleri bulmakta zorlanma,
• Planlama ve problem çözmede güçlük,
• Para ve fatura yönetiminde zorlanma,
• Tarih ve zaman kavramında karışıklık,
• Tanıdık yerlerde yolunu bulmakta zorlanma,
• Karar verme ve muhakeme becerisinde azalma,
• Günlük işleri tamamlamanın daha uzun sürmesi,
• Sosyal aktivitelerden uzaklaşma,
• Ruh hali ve kişilik değişiklikleri.

Bu belirtilerin biri veya birkaçının bulunması tek başına Alzheimer tanısı anlamına gelmez.

Yeni Öğrenilen Bilgileri Unutma

Alzheimer hastalığının erken dönemindeki en karakteristik sorunlardan biri yeni bilgilerin öğrenilmesi ve hatırlanmasındaki güçlük olabilir.

Kişi:

• Yakın zamanda yapılan bir konuşmayı,
• Yeni öğrendiği bir ismi,
• Yaklaşan randevuyu,
• Bir süre önce kendisine verilen bilgiyi

unutabilir.

Aynı bilgiyi kısa aralıklarla tekrar tekrar sorma da görülebilir.

Eşyaları Kaybetme ve Yanlış Yerlere Koyma

Herkes zaman zaman anahtarını veya telefonunu nereye koyduğunu unutabilir.

Alzheimer hastalığında ise kişi eşyalarını alışılmadık yerlere koyabilir ve bunları bulmak için önceki adımlarını takip etmekte zorlanabilir.

Hastalık ilerlediğinde kaybolan eşyalar nedeniyle çevresindeki kişilerin onları aldığına ilişkin şüpheler de gelişebilir.

Konuşurken Kelime Bulmakta Zorlanma

Alzheimer dil becerilerini de etkileyebilir.

Kişi:

• Konuşurken doğru kelimeyi bulmakta,
• Nesnelerin isimlerini hatırlamakta,
• Bir konuşmayı takip etmekte,
• Düşüncelerini anlaşılır biçimde ifade etmekte

zorlanabilir.

Bazen bir nesnenin adını söylemek yerine ne işe yaradığını tarif eden ifadeler kullanabilir.

Zaman ve Yer Kavramında Bozulma

Hastalık ilerledikçe kişi:

• Günleri veya tarihleri karıştırabilir,
• Bulunduğu yeri hatırlamakta güçlük çekebilir,
• Daha önce sık kullandığı güzergâhlarda yolunu şaşırabilir.

Tanıdık çevrede kaybolmak güvenlik açısından özellikle önem taşıyan belirtilerden biridir.

Planlama ve Problem Çözmede Güçlük

Alzheimer hastalığında yürütücü işlevler de etkilenebilir.

Örneğin kişi:

• Yemek tarifinin adımlarını takip etmekte,
• Faturaları ödemekte,
• Alışveriş planlamakta,
• Para hesabı yapmakta,
• Birden fazla aşamadan oluşan görevleri tamamlamakta

zorlanabilir.

Karar Verme Yeteneğinde Azalma

Muhakeme becerisindeki bozulma nedeniyle kişi daha önce vermeyeceği kararlar verebilir.

Örneğin:

• Dolandırıcılık girişimlerine karşı daha savunmasız hale gelebilir,
• Gereksiz harcamalar yapabilir,
• Hava koşullarına uygun olmayan kıyafetler seçebilir,
• Güvenli olmayan davranışlarda bulunabilir.

Günlük İşlerde Zorlanma

Hastalık ilerledikçe daha önce rutin olarak yapılan işler güçleşebilir.

Kişi:

• Yemek hazırlama,
• İlaçlarını düzenleme,
• Alışveriş,
• Giyinme,
• Banyo yapma,
• Kişisel bakım

gibi günlük aktivitelerde giderek daha fazla desteğe ihtiyaç duyabilir.

Normal Unutkanlık ile Alzheimer Arasındaki Fark Nedir?

Yaşla birlikte zaman zaman bir ismi hatırlamakta zorlanmak veya bir eşyayı nereye koyduğunu unutmak tek başına Alzheimer anlamına gelmez.

Alzheimer açısından daha dikkat çekici olan durum, unutkanlığın giderek artması ve günlük yaşamı etkilemeye başlamasıdır.

Örneğin bir kişinin:

• Aynı soruyu kısa aralıklarla sürekli tekrarlaması,
• Daha önce iyi bildiği yerlerde kaybolması,
• Faturalarını artık yönetememesi,
• Yemek yapma gibi alışılmış işleri gerçekleştirememesi

daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir.

Alzheimer Hastalığının Davranışsal ve Psikolojik Belirtileri Nelerdir?

Alzheimer yalnızca hafızayı etkilemez.

Hastalığın farklı dönemlerinde davranış ve ruh halinde değişiklikler de ortaya çıkabilir.

Bunlar arasında:

• Kaygı,
• Depresif belirtiler,
• Huzursuzluk,
• Sinirlilik,
• Agresif davranışlar,
• Sosyal geri çekilme,
• Apati ve ilgisizlik,
• Uyku düzeninde değişiklik,
• Şüphecilik,
• Sanrılar,
• Halüsinasyonlar

bulunabilir.

Bu belirtiler her Alzheimer hastasında görülmez ve hastalığın farklı dönemlerinde ortaya çıkabilir.

Yeni başlayan veya hızla kötüleşen davranış değişikliklerinde enfeksiyon, ağrı, kullanılan ilaçlar, uyku problemleri veya farklı tıbbi durumların da değerlendirilmesi gerekir.

Alzheimer Evreleri Nelerdir?

Alzheimer hastalığının seyri genellikle hafif, orta ve ileri evre şeklinde ele alınabilir.

Evreler arasında kesin sınırlar bulunmaz ve belirtiler kişiden kişiye farklı hızlarda ilerleyebilir.

Erken Evre Alzheimer Belirtileri

Erken dönemde kişi günlük yaşamının büyük bölümünü bağımsız sürdürebilir.

Ancak:

• Yakın geçmişi unutma,
• Aynı soruları tekrarlama,
• Kelime bulmada güçlük,
• Planlama sorunları,
• Eşyaları kaybetme,
• Randevuları unutma,
• Karmaşık finansal işlemlerde zorlanma

gibi belirtiler görülebilir.

Orta Evre Alzheimer Belirtileri

Orta evrede kişinin günlük yaşamda daha fazla desteğe ihtiyacı olabilir.

Bu dönemde:

• Hafıza kaybında artış,
• Zaman ve yer kavramında bozulma,
• Tanıdık yerlerde kaybolma,
• Yakın kişilerin isimlerini karıştırma,
• Giyinme veya banyo gibi işlerde yardım ihtiyacı,
• Uyku problemleri,
• Huzursuzluk,
• Tekrarlayan davranışlar,
• Şüphecilik,
• Kişilik değişiklikleri

görülebilir.

İleri Evre Alzheimer Belirtileri

İleri Alzheimer hastalığında kişi günlük ihtiyaçlarının büyük bölümü için başkasının yardımına ihtiyaç duyabilir.

Bu dönemde:

• İletişim becerisinin belirgin azalması,
• Yakın kişileri tanımakta güçlük,
• Hareket kabiliyetinde azalma,
• Oturma veya yürümede yardım ihtiyacı,
• Yutma ve beslenme problemleri,
• Kilo kaybı,
• İdrar veya dışkı kontrolünün bozulması,
• Günlük bakım ihtiyaçlarının tamamen başkalarına bağımlı hale gelmesi

görülebilir.

İleri dönemde hareketsizlik ve yutma sorunlarına bağlı olarak aspirasyon, zatürre, diğer enfeksiyonlar, beslenme bozuklukları ve bası yaraları gibi komplikasyonların riski artabilir.

Alzheimer Neden Olur?

Alzheimer hastalığının kesin nedeni çoğu kişi için tam olarak bilinmemektedir.

Hastalığın gelişiminde:

• Yaşa bağlı beyin değişiklikleri,
• Genetik faktörler,
• Beta-amiloid ve tau proteinleriyle ilişkili değişiklikler,
• Damar sağlığı,
• Metabolik faktörler,
• Çevresel ve yaşam tarzıyla ilişkili faktörler

birlikte rol oynayabilir.

Beta-amiloid plakları ve tau yumakları Alzheimer hastalığının önemli biyolojik özellikleridir. Ancak Alzheimer'ı yalnızca “bu proteinlerin birikmesi nedeniyle ortaya çıkan hastalık” şeklinde açıklamak hastalığın karmaşık yapısını tam olarak yansıtmaz.

İleri Yaş

Yaş, Alzheimer hastalığı açısından bilinen en önemli risk faktörüdür.

Hastalık 65 yaşından sonra daha sık görülür ve risk yaş ilerledikçe artar.

Ancak Alzheimer normal yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu değildir.

65 yaşından önce başlayan Alzheimer hastalığı da görülebilir.

Alzheimer Genetik midir?

Genetik faktörler Alzheimer riskinde rol oynar ancak Alzheimer hastalıklarının büyük çoğunluğu tek bir genden kaynaklanmaz.

Birinci derece akrabasında Alzheimer bulunan kişilerde risk artabilir.

APOE ε4 adı verilen gen varyantı, geç başlangıçlı Alzheimer hastalığı açısından önemli genetik risk faktörlerinden biridir. Ancak APOE ε4 taşıyan herkes Alzheimer olmaz; bu varyantı taşımayan kişilerde de hastalık gelişebilir.

Nadir görülen bazı erken başlangıçlı ailesel Alzheimer vakalarında ise APP, PSEN1 veya PSEN2 gibi genlerdeki hastalık yapıcı değişiklikler rol oynayabilir.

Down Sendromu ve Alzheimer

Down sendromlu kişilerde Alzheimer hastalığına bağlı beyin değişikliklerinin gelişme riski genel nüfusa göre daha yüksektir.

Bunun nedenlerinden biri Alzheimer ile ilişkili APP geninin 21. kromozom üzerinde bulunmasıdır.

Down sendromunda 21. kromozomun üç kopyasının bulunması Alzheimer ile ilişkili biyolojik değişikliklerin daha erken ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.

Kafa Travması Alzheimer Riskini Artırır mı?

Orta veya ağır travmatik beyin hasarı ve tekrarlayan kafa travmaları, ilerleyen yıllarda demans riskinin artmasıyla ilişkilendirilmektedir.

Ancak kafa travması geçiren herkes Alzheimer hastalığı geliştirmez.

Kafa yaralanmalarını önlemek amacıyla emniyet kemeri, kask ve uygun koruyucu ekipman kullanılması önemlidir.

Uyku Bozuklukları Alzheimer'a Neden Olur mu?

Uyku problemleri ile bilişsel gerileme ve Alzheimer arasında ilişkiler araştırılmaktadır.

Ancak düzensiz uyuyan herkesin Alzheimer olacağı veya uykusuzluğun tek başına Alzheimer'a neden olduğu söylenemez.

Uyku kalitesinin korunması genel beyin ve vücut sağlığı açısından önemlidir.

Tansiyon, Diyabet ve Kolesterol Alzheimer Riskini Etkiler mi?

Beyin ve kalp-damar sağlığı birbiriyle yakından ilişkilidir.

Özellikle orta yaş dönemindeki:

• Hipertansiyon,
• Diyabet,
• Obezite,
• Yüksek kolesterol,
• Kalp-damar hastalıkları

bilişsel gerileme ve demans riskinin artmasıyla ilişkilendirilmektedir.

Bu hastalıkların uygun şekilde takip ve tedavi edilmesi genel beyin sağlığı açısından da önemlidir.

Sigara ve Alkol Alzheimer Riskini Etkiler mi?

Sigara kullanımı bilişsel gerileme ve demans açısından değiştirilebilir risk faktörlerinden biridir.

Aşırı alkol tüketimi de beyin sağlığını olumsuz etkileyebilir ve farklı demans türleriyle ilişkilendirilebilir.

Bu nedenle sigara kullanılmaması ve alkol tüketiminde sağlık önerilerine uyulması önemlidir.

Alzheimer Nasıl Teşhis Edilir?

Alzheimer tanısı tek bir testle konulmaz.

Değerlendirme genellikle ayrıntılı sağlık öyküsü ve kişinin günlük işlevlerinde meydana gelen değişikliklerin sorgulanmasıyla başlar.

Tanı sürecinde:

• Hasta ve yakınından ayrıntılı bilgi alınması,
• Nörolojik muayene,
• Hafıza ve diğer bilişsel işlevlerin değerlendirilmesi,
• Günlük yaşam becerilerinin incelenmesi,
• Kan testleri,
• Beyin görüntüleme yöntemleri

kullanılabilir.

Gerekli hastalarda Alzheimer ile ilişkili biyolojik değişiklikleri değerlendirmek amacıyla özel biyobelirteç testlerinden de yararlanılabilir.

Alzheimer Testleri Nelerdir?

Bilişsel değerlendirmelerde kişinin:

• Hafızası,
• Dikkati,
• Dil becerileri,