Canlı Destek
* Canlı desteğe bağlanmak için KVKK metnini onaylamanız gerekmektedir.
Prediyabet ve Diyabet Arasındaki Fark Nedir Kan Şekeri Değerleri ve Tanı Testleri
Prediyabet ve diyabet, kandaki glukoz düzeyinin normalden yüksek olduğu ancak farklı tanı sınırlarıyla tanımlanan metabolik durumlardır. Prediyabette kan şekeri normal aralığın üzerindedir fakat diyabet tanısı için belirlenen değerlere henüz ulaşmamıştır. Diyabette ise kan şekeri yüksekliği tanı sınırlarını aşmıştır ve kişinin diyabet türüne göre düzenli takip ile kişiselleştirilmiş tedavi gerekir.
Prediyabet çoğunlukla herhangi bir belirtiye neden olmaz. Diyabet de özellikle tip 2 diyabetin erken döneminde uzun süre belirti vermeden ilerleyebilir. Bu nedenle iki durum yalnızca kişinin nasıl hissettiğine göre ayırt edilemez; HbA1c, açlık plazma glukozu veya oral glukoz tolerans testi gibi standart laboratuvar testleri kullanılır.
Prediyabet, kişinin kesin olarak diyabet olacağı anlamına gelmez. Ancak tip 2 diyabet ve kalp-damar hastalıkları açısından riskin arttığını gösteren önemli bir uyarıdır. Beslenme, fiziksel aktivite, kilo yönetimi ve diğer risk faktörlerine erken dönemde müdahale edilmesi, tip 2 diyabet gelişimini geciktirebilir veya önleyebilir.
İçindekiler
Prediyabet Nedir?
Prediyabet, kan şekeri değerlerinin normalden yüksek ancak diyabet tanı sınırlarının altında olduğu durumdur. Prediyabet şu testlerden en az birinde saptanabilir:
Bu üç test glukoz metabolizmasının farklı yönlerini ölçtüğü için aynı kişide sonuçları her zaman birbiriyle tamamen uyumlu olmayabilir. Örneğin açlık kan şekeri normal olduğu hâlde HbA1c prediyabet aralığında çıkabilir veya yalnızca şeker yükleme testinde bozukluk saptanabilir.
Prediyabet tek bir hastalık görünümüne sahip değildir. Başlıca iki laboratuvar tablosu bulunur:
Bozulmuş açlık glukozu
En az sekiz saatlik açlık sonrasında ölçülen plazma glukozunun 100–125 mg/dL arasında olmasıdır.
Bozulmuş glukoz toleransı
75 gram oral glukoz tolerans testinden iki saat sonra ölçülen plazma glukozunun 140–199 mg/dL arasında olmasıdır.
Bazı kişilerde bu iki durum birlikte bulunabilir. HbA1c’nin yüzde 5,7–6,4 arasında olması da prediyabet ölçütlerinden biridir.
Prediyabet terimi ağırlıklı olarak tip 2 diyabet gelişiminden önce görülen glukoz yüksekliğini tanımlamak için kullanılır. Tip 1 diyabet ise bağışıklık sistemiyle ilişkili farklı bir süreçtir ve yalnızca klasik prediyabet değerleriyle açıklanmaz.
Diyabet Nedir?
Diyabet, vücudun kan şekerini düzenleme yeteneğinin bozulduğu bir grup metabolik hastalığın ortak adıdır. Kan şekeri, insülinin yetersiz üretilmesi, hiç üretilmemesi veya vücudun insülini etkili biçimde kullanamaması nedeniyle yükselir.
Başlıca diyabet türleri şunlardır:
Tip 1 diyabet
Bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücrelere zarar vermesi sonucunda gelişir. Her yaşta ortaya çıkabilir ve tedavisinde insülin gereklidir.
Tip 2 diyabet
Vücudun insüline karşı duyarlılığının azalması ve zaman içinde pankreasın artan insülin ihtiyacını karşılayamamasıyla gelişir. Yaşam tarzı değişiklikleri ve farklı ilaçlarla yönetilebilir; bazı kişilerde insülin de gerekebilir.
Gebelik diyabeti
Gebelik sırasında ortaya çıkan ve gebeliğe özgü tanı ölçütleriyle değerlendirilen kan şekeri yüksekliğidir.
Diğer özel diyabet türleri
Tek gen hastalıkları, pankreas hastalıkları, bazı ilaçlar ve hormonal bozukluklar gibi farklı nedenlere bağlı gelişebilir. Prediyabet ve diyabet tanısında kullanılan standart değerler, kişinin hangi diyabet türüne sahip olduğunu tek başına göstermez.
Prediyabet ve Diyabet Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?
Prediyabet ve diyabet arasındaki temel fark, laboratuvar değerlerinin diyabet tanı eşiğine ulaşıp ulaşmamasıdır.
Değerlendirilen özellik | Prediyabet | Diyabet |
Kan şekeri | Normalin üzerinde, diyabet sınırının altında | Diyabet tanı sınırında veya üzerinde |
Belirtiler | Çoğunlukla yoktur | Olmayabilir veya klasik belirtiler gelişebilir |
Takip | Genellikle en az yılda bir | Kişisel tedavi planına göre düzenli takip |
Tedavinin temeli | Yaşam tarzı ve risk azaltma | Diyabet türüne göre yaşam tarzı, eğitim, ilaç veya insülin |
Tip 2 diyabete ilerleme riski | Artmıştır | Diyabet tanısı mevcuttur |
Normale dönme olasılığı | Mümkündür | Tip 2 diyabette bazı kişilerde remisyon mümkün olabilir ancak takip sürer |
Prediyabetin diyabete göre “önemsiz” veya “hafif” bir durum olduğu düşünülmemelidir. Prediyabet, yüksek tansiyon, yüksek trigliserid, düşük HDL kolesterol ve abdominal yağlanma gibi kalp-damar riskleriyle birlikte görülebilir. Bu nedenle yalnızca kan şekeri değil, kan basıncı, kolesterol değerleri, vücut ağırlığı ve diğer riskler de değerlendirilmelidir.
Prediyabet ve Diyabet Değerleri Kaçtır?
Aşağıdaki sınırlar gebe olmayan yetişkinler ve çocuklar için kullanılan standart laboratuvar ölçütleridir:
Test | Normal | Prediyabet | Diyabet |
HbA1c | %5,7’nin altında | %5,7–6,4 | %6,5 ve üzeri |
Açlık plazma glukozu | 99 mg/dL ve altı | 100–125 mg/dL | 126 mg/dL ve üzeri |
75 gram OGTT ikinci saat | 139 mg/dL ve altı | 140–199 mg/dL | 200 mg/dL ve üzeri |
Rastgele plazma glukozu | Sabit tanı sınırı yok | Kullanılmaz | Klasik belirtilerle birlikte 200 mg/dL ve üzeri |
Bu değerler damar yoluyla alınan kanın standart laboratuvarda incelenmesine dayanır. Ev tipi glukometre veya sürekli glukoz ölçüm cihazı sonuçları, diyabet ya da prediyabet tanısını tek başına koymak için kullanılmaz. Sürekli glukoz ölçümünün prediyabet veya diyabet taramasında standart tanı aracı olarak kullanılmasını destekleyen kanıt henüz yeterli değildir.
Gebelik sırasında farklı tanı sınırları kullanılır. Bu nedenle gebelikte ölçülen değerler yukarıdaki tabloyla doğrudan karşılaştırılmamalıdır.
HbA1c Testi Nedir?
HbA1c, glukozun kırmızı kan hücrelerindeki hemoglobine bağlanma oranını ölçer. Yaklaşık son iki ila üç aylık kan şekeri seyri hakkında bilgi verir; ancak yakın haftalardaki kan şekeri değişiklikleri sonucu daha fazla etkileyebilir.
HbA1c testi için genellikle açlık gerekmez. Prediyabet ve diyabet tanısında kullanılacak testin standardize edilmiş bir laboratuvar yöntemiyle yapılması gerekir.
HbA1c sonuçları şu şekilde değerlendirilir:
Diyabet belirtileri veya hiperglisemik kriz bulunmayan bir kişide yüzde 6,5 veya üzerindeki HbA1c sonucu genellikle ikinci bir anormal testle doğrulanmalıdır.
HbA1c Hangi Durumlarda Yanıltıcı Olabilir?
HbA1c doğrudan kan şekerini değil, glukozun hemoglobine bağlanmasını ölçer. Kırmızı kan hücrelerinin ömrünü veya hemoglobin yapısını etkileyen durumlar sonucu olduğundan yüksek ya da düşük gösterebilir.
HbA1c’nin dikkatli yorumlanması gereken durumlar arasında şunlar bulunur:
HbA1c ile doğrudan glukoz ölçümleri arasında belirgin uyumsuzluk varsa test etkileşimi araştırılmalı ve tanıda plazma glukozu ölçütleri kullanılmalıdır.
HbA1c, tip 1 diyabet şüphesinde veya gebelik diyabeti taramasında tek başına yeterli bir test değildir.
Açlık Kan Şekeri Kaç Olmalıdır?
Açlık plazma glukozu testi için en az sekiz saat boyunca kalorili yiyecek ve içecek tüketilmemesi gerekir. Su içilmesine çoğunlukla izin verilir; ancak laboratuvarın hazırlık talimatlarına uyulmalıdır.
Sonuçlar:
olarak değerlendirilir.
Açlık süresinin uygun olmaması, akut hastalık, yoğun fiziksel veya psikolojik stres ve bazı ilaçlar sonucu etkileyebilir. Bu nedenle tek bir beklenmedik ölçüm kişinin genel sağlık durumu ve diğer testlerle birlikte yorumlanır.
Oral Glukoz Tolerans Testi Nasıl Yapılır?
Oral glukoz tolerans testi, vücudun belirli miktarda glukoza nasıl yanıt verdiğini değerlendirir.
Gebe olmayan kişilerde uygulama genel olarak şöyledir:
1. Kişi en az sekiz saat aç kalır.
2. Açlık kanı alınır.
3. İçinde 75 gram glukoz bulunan sıvı içilir.
4. İki saat sonra plazma glukozu yeniden ölçülür.
İkinci saat değerleri:
olarak değerlendirilir.
OGTT, açlık glukozu ve HbA1c’ye göre daha fazla kişide prediyabet veya diyabet saptayabilir. Ancak açlık gerektirmesi ve iki saat sürmesi nedeniyle rutin taramalarda her kişide ilk seçenek olmayabilir.
Rastgele Kan Şekeriyle Diyabet Tanısı Konulur mu?
Klasik yüksek kan şekeri belirtileri bulunan veya hiperglisemik kriz geçiren bir kişide, günün herhangi bir saatinde ölçülen plazma glukozunun 200 mg/dL veya üzerinde olması diyabet tanısı için yeterli olabilir.
Klasik belirtiler şunlardır:
Rastgele ölçümün 200 mg/dL veya üzerinde olması ancak hiçbir belirti bulunmaması durumunda tanı çoğunlukla ikinci bir laboratuvar testiyle doğrulanır.
Evde yemek sonrası yapılan tek bir ölçüm, rastgele plazma glukozuyla konulan klinik tanının doğrudan karşılığı değildir.
Tek Bir Yüksek Sonuçla Diyabet Tanısı Konulur mu?
Belirgin hiperglisemi belirtileri veya diyabetik ketoasidoz ve hiperozmolar hiperglisemik durum gibi bir kriz yoksa diyabet tanısı için genellikle iki anormal sonuç gerekir.
Doğrulama şu yollarla yapılabilir:
Örneğin aynı örnekte hem HbA1c yüzde 6,5 veya üzerindeyse hem de açlık glukozu 126 mg/dL veya üzerindeyse tanı doğrulanabilir. İki farklı testten yalnızca biri diyabet aralığındaysa, sınırı aşan test tekrarlanır.
Sonuç tanı sınırına çok yakınsa doktor testi üç ila altı ay içinde yeniden değerlendirebilir. Zamanlama kişinin belirtilerine ve risk düzeyine göre değişir.
Prediyabet Belirtileri Nelerdir?
Prediyabet çoğunlukla belirti vermez. Kişi kendini tamamen sağlıklı hissedebilir ve durum rutin kontrol sırasında fark edilebilir. Bu nedenle özellikle risk faktörleri bulunan kişilerde tarama önemlidir.
Bazı kişilerde insülin direnciyle ilişkili olarak boyun, koltuk altı veya kasık bölgesinde koyulaşmış ve kalınlaşmış cilt alanları görülebilir. Bu görünüm akantozis nigrikans olarak adlandırılır. Tek başına prediyabet tanısı koydurmaz ancak metabolik değerlendirme yapılmasına neden olabilir.
Susama, sık idrar yapma ve istemsiz kilo kaybı gibi belirgin şikâyetler varsa kan şekeri diyabet düzeyine yükselmiş olabilir ve test geciktirilmemelidir.
Diyabet Belirtileri Nelerdir?
Tip 1 ve tip 2 diyabet benzer belirtilere neden olabilir:
Tip 1 diyabet belirtileri haftalar veya aylar içinde hızlı ve şiddetli biçimde gelişebilir. Tip 2 diyabet ise yıllar içinde yavaş ilerleyebilir ve uzun süre fark edilmeyebilir.
Bulantı, kusma, karın ağrısı, hızlı ve derin solunum veya meyvemsi nefes kokusu diyabetik ketoasidozu düşündürebilir ve acil değerlendirme gerektirir.
Prediyabet ve Diyabet Risk Faktörleri Nelerdir?
Tip 2 diyabet ve prediyabet riskini artırabilen etkenler şunlardır:
Risk faktörü bulunmaması diyabet gelişmeyeceğini garanti etmez. Tip 1 diyabet ise fazla kilo veya yaşam tarzı alışkanlıklarından kaynaklanmaz.
Kimler Prediyabet ve Diyabet Taraması Yaptırmalıdır?
Güncel ADA önerilerine göre risk faktörü bulunmayan yetişkinlerde rutin taramaya 35 yaşında başlanması uygundur. Sonuçlar normalse tarama en az üç yılda bir tekrarlanabilir; risk veya belirtiler değişirse daha erken test yapılabilir.
Fazla kilosu veya obezitesi bulunan yetişkinlerde aşağıdaki risklerden biri varsa 35 yaş beklenmeden tarama düşünülebilir:
Prediyabet saptanan kişilerde diyabete ilerleme açısından en az yılda bir test önerilir. Gebelik diyabeti öyküsü bulunan kişiler ise yaşam boyunca en az bir ila üç yılda bir değerlendirilmelidir.
Çocuk ve ergenlerde tarama kararı yaş, ergenlik durumu, kilo ve ek risk faktörlerine göre çocuk sağlığı veya çocuk endokrinolojisi uzmanı tarafından verilir.
Prediyabet Diyabete Dönüşür mü?
Prediyabet, tip 2 diyabet gelişme riskinin arttığını gösterir ancak her prediyabet hastası diyabet olmaz. İlerleme riski:
