Canlı Destek
* Canlı desteğe bağlanmak için KVKK metnini onaylamanız gerekmektedir.
Hematüri, idrarda kırmızı kan hücrelerinin bulunmasını ifade eden klinik bir bulgudur. Kan gözle fark edilebilecek miktardaysa makroskopik veya görünür hematüri, yalnızca laboratuvar incelemesinde saptanıyorsa mikroskopik hematüri olarak adlandırılır. Görünür hematüride idrar pembe, kırmızı veya kahverengimsi görünebilir. Mikroskopik hematüride ise idrar tamamen normal renkte olabilir.
Hematüri tek başına bir hastalık değildir. İdrar yolu enfeksiyonu, böbrek veya mesane taşı, prostat büyümesi, böbrek hastalıkları, travma ve yoğun egzersiz gibi nedenlerle ortaya çıkabileceği gibi böbrek veya mesane kanseri gibi daha ciddi hastalıkların da ilk belirtisi olabilir. Bu nedenle özellikle gözle görülen kanama veya tekrarlayan mikroskopik hematüri göz ardı edilmemelidir.
İçindekiler
Hematüri Nedir?
Hematüri, idrar yollarına veya böbreklere ait herhangi bir noktadan kaynaklanan kırmızı kan hücrelerinin idrarda bulunmasıdır.
Kanamanın kaynağı:
olabilir. Bunun yanında böbreğin glomerül adı verilen süzme birimlerini etkileyen hastalıklar da idrarda kan görülmesine neden olabilir.
Hematürinin miktarı ile altta yatan hastalığın ciddiyeti arasında her zaman doğrudan ilişki yoktur. Çok az kanama önemli bir hastalığın ilk belirtisi olabileceği gibi belirgin kırmızı idrar daha iyi huylu bir nedenden de kaynaklanabilir. Bu nedenle değerlendirme yalnızca idrarın rengine göre yapılmaz.
Mikroskopik Hematüri Nedir?
Amerikan Üroloji Derneği'nin 2025 AUA/SUFU kılavuzuna göre uygun şekilde alınmış tek bir idrar örneğinin mikroskobik incelemesinde her büyük büyütme alanında en az 3 kırmızı kan hücresi görülmesi, yani ≥3 RBC/HPF, mikroskopik hematüri olarak tanımlanır.
Mikroskopik hematüride kişi:
Bu nedenle mikroskopik hematüri çoğunlukla tesadüfen saptanan bir laboratuvar bulgusudur.
İdrar Çubuğunda “Kan Pozitif” Çıkması Hematüri midir?
Tek başına değil.
AUA/SUFU 2025 kılavuzu mikroskopik hematürinin yalnızca idrar dipstick, yani test çubuğundaki pozitif kan sonucuna göre tanımlanmaması gerektiğini belirtmektedir. Test çubuğunda eser miktarda veya daha fazla kan saptandığında sonuç mikroskobik idrar incelemesiyle doğrulanmalıdır.
Dipstick testi:
nedeniyle pozitifleşebilir. Bu nedenle “dipstick kan +” ile “idrarda mikroskop altında kırmızı kan hücresi var” aynı şey değildir.
Makroskopik Hematüri Nedir?
Kan idrarda çıplak gözle görülebiliyorsa makroskopik veya görünür hematüriden söz edilir.
İdrar:
bir renk alabilir. Az miktarda kan bile idrar rengini belirgin biçimde değiştirebilir.
Görünür hematüri tek bir kez ortaya çıksa ve sonra tamamen kaybolsa bile değerlendirilmelidir. NHS, ilk kez görülmüş olsa, yalnızca küçük miktarda kan bulunsa ve başka belirti olmasa bile idrarda gözle görülür kanın tıbbi değerlendirmesini önermektedir.
İdrarın Kırmızı Olması Her Zaman Hematüri midir?
Hayır.
İdrarın kırmızı veya pembe görünmesine kan dışındaki nedenler de yol açabilir.
Örneğin:
idrarda kan varmış izlenimi oluşturabilir.
Bu nedenle renk değişikliğinin gerçekten kırmızı kan hücrelerinden kaynaklanıp kaynaklanmadığı idrar tahliliyle değerlendirilir.
Adet Döneminde İdrar Tahlili Yanlış Pozitif Çıkabilir mi?
Evet.
Menstrüel kan idrar örneğine karışarak gerçekte idrar yollarında kanama olmadığı hâlde hematüri görünümü oluşturabilir.
AUA, adet döneminde alınmış ve kan pozitif bulunan örneklerde menstruasyon sona erdikten sonra idrar tahlilinin tekrarlanmasını veya gerekli durumlarda kontaminasyonu önlemek amacıyla uygun başka örnekleme yöntemlerinin kullanılmasını önermektedir.
Bu nedenle özellikle mikroskopik hematüri değerlendirmesinde doğru örnek alınması önemlidir.
Hematürinin Nedenleri Nelerdir?
İdrarda kanın çok sayıda olası nedeni vardır.
İdrar yolu enfeksiyonları
Mesane, böbrek, üretra veya prostat enfeksiyonları hematüriye neden olabilir.
Eşlik eden belirtiler:
olabilir.
Böbrek ve idrar yolu taşları
Böbrek veya üreter taşları idrar yollarının yüzeyini tahriş ederek kanamaya neden olabilir.
Taşta:
görülebilir.
Prostat büyümesi
İyi huylu prostat büyümesi özellikle ileri yaştaki erkeklerde:
ile birlikte hematüriye neden olabilir.
Böbrek hastalıkları
Glomerülonefrit ve diğer glomerüler böbrek hastalıklarında hematüri görülebilir.
Bu hastalarda hematüriye:
eşlik edebilir.
Glomerüler hastalıklarda mikroskobik incelemede şekli bozulmuş, yani dismorfik eritrositler veya eritrosit silendirleri görülebilir.
Travma
Böbrek veya idrar yollarına gelen ciddi darbe ve yaralanmalar hematüri oluşturabilir. Özellikle trafik kazası, yüksekten düşme veya karın-böğür bölgesine ciddi travma sonrasında gelişen görünür hematüri acil değerlendirme gerektirir.
Yoğun egzersiz
Uzun mesafe koşusu ve başka yoğun fiziksel aktiviteler geçici hematüriyle ilişkili olabilir.
Bununla birlikte kanamanın yalnızca egzersizden kaynaklandığı hemen varsayılmamalıdır. Özellikle tekrarlayan veya devam eden hematüride diğer nedenler araştırılmalıdır.
Cinsel aktivite
Cinsel aktivite sonrasında geçici hematüri görülebilir. Bununla birlikte tekrarlayan kanama üretra, prostat, mesane veya başka nedenler açısından değerlendirme gerektirebilir.
Orak hücre hastalığı
Orak hücre hastalığı ve bazı kanama-pıhtılaşma bozuklukları da hematüriye neden olabilir.
Hematüri Kanser Belirtisi Olabilir mi?
Evet.
İdrarda kan:
ile ilişkili olabilir.
Mesane kanserinin en sık görülen belirtilerinden biri hematüridir. Kanama aralıklı olabilir; kişi bir gün idrarında kan görüp sonraki günlerde tamamen normal idrar yapabilir. Bu nedenle kanamanın kendiliğinden durması ciddi bir hastalığı dışlamaz.
Bununla birlikte hematürisi olan kişilerin büyük bölümünde kanser bulunmaz. Hematürinin çok sayıda iyi huylu nedeni vardır. Amaç kişiyi korkutmak değil, kanser dahil önemli nedenleri risk düzeyine göre dışlamaktır.
Ağrısız Hematüri Daha mı Tehlikelidir?
Ağrısız görünür hematüri özellikle idrar yolu tümörleri açısından önemli bir uyarı bulgusudur ve geciktirilmeden değerlendirilmelidir. Mesane kanseri hematürisi çoğu zaman ağrısız olabilir.
Ancak:
“Ağrılı hematüri ciddi değildir, ağrısız hematüri ciddidir.”
şeklinde kesin bir ayrım doğru değildir.
Örneğin:
hem ağrıya hem de önemli komplikasyonlara neden olabilir. Taşla birlikte ateş ve tıkanıklık ciddi bir acil durum oluşturabilir.
Dolayısıyla değerlendirme ağrının olup olmamasından çok tüm klinik tabloya göre yapılır.
Kan Sulandırıcı İlaçlar Hematüriye Neden Olabilir mi?
Antikoagülan ve antiplatelet ilaç kullanan kişilerde idrar yolu kanaması daha kolay fark edilebilir.
Ancak kan sulandırıcı kullanıyor olmak hematürinin otomatik olarak “ilaç yan etkisi” kabul edilmesi için yeterli değildir.
AUA/SUFU 2025 kılavuzu:
antikoagülan veya antiplatelet kullanan mikroskopik hematüri hastalarının, bu ilaçları kullanmayan kişilerle aynı şekilde değerlendirilmesini
önermektedir.
Bunun nedeni ilaçların daha önce belirti vermeyen taş, tümör veya başka bir idrar yolu hastalığındaki kanamayı görünür hâle getirebilmesidir.
Kan sulandırıcı ilaç hematüri nedeniyle doktor önerisi olmadan kesilmemelidir.
Hematüri Nasıl Değerlendirilir?
Değerlendirme genellikle ayrıntılı öyküyle başlar.
Doktor:
gibi bilgileri değerlendirir. AUA ilk değerlendirmede ayrıca kan basıncı ölçümü ve serum kreatinin değerinin değerlendirilmesini önermektedir.
Hematüride Hangi Testler Yapılır?
Her hastaya bütün testlerin yapılması gerekmez.
Kişinin yaşı, belirtileri ve risk durumuna göre:
kullanılabilir.
2025 AUA yaklaşımında mikroskopik hematüri değerlendirmesi herkeste aynı test paketinin uygulanmasına değil, kişinin ürolojik kanser riskine göre kademelendirmeye dayanır.
İdrar Tahlilinde Nelere Bakılır?
İdrar tahlilinde yalnızca kan miktarı değerlendirilmez.
Şu bulgular önemli olabilir:
Örneğin hematüriye belirgin proteinüri, dismorfik eritrosit veya hücresel silendirler eşlik ediyorsa böbreğin glomerüler hastalıkları düşünülür.
İdrar Kültürü Ne Zaman Yapılır?
İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, ateş veya enfeksiyonu düşündüren diğer belirtiler varsa idrar kültürü gerekebilir.
Hematürinin idrar yolu enfeksiyonuna bağlı olduğuna karar verilmişse AUA, enfeksiyon tedavisi tamamlandıktan sonra hematürinin gerçekten kaybolduğunu göstermek amacıyla mikroskobik idrar tahlilinin tekrar edilmesini önermektedir.
Bu önemli bir noktadır çünkü:
“İdrarda kan vardı ama enfeksiyondu, antibiyotik aldım; tekrar bakmaya gerek yok.”
yaklaşımı her zaman doğru değildir.
Tedavi sonrasında kan devam ediyorsa farklı nedenler araştırılmalıdır.
AUA'ya Göre Mikroskopik Hematüri Nasıl Araştırılır?
2025 AUA/SUFU kılavuzu hastaları ürolojik malignite açısından:
gruplarına ayırmaktadır.
Risk değerlendirmesinde yalnızca yaş kullanılmaz.
Değerlendirmede:
birlikte ele alınır.
Bu yaklaşım gereksiz radyasyon, kontrast kullanımı ve invaziv testleri azaltırken yüksek riskli kişilerin yeterli biçimde değerlendirilmesini amaçlar.
Düşük Riskli Mikroskopik Hematüride Ne Yapılır?
AUA'nın 2025 güncellemesindeki önemli değişikliklerden biri budur.
Düşük/ihmal edilebilir riskli bir kişide ilk aşamada hemen sistoskopi veya görüntüleme yerine altı ay içerisinde idrar tahlilinin tekrar edilmesi önerilmektedir.
Tekrarlanan testte mikroskopik hematüri devam ediyorsa kişi yeni bulgulara göre yeniden risk sınıflamasına alınır ve uygun değerlendirmeye geçilir.
Dolayısıyla:
“Mikroskopik hematürisi olan herkes BT ve sistoskopi yaptırmalıdır.”
ifadesi güncel AUA yaklaşımına uygun değildir.
Orta Riskli Mikroskopik Hematüride Ne Yapılır?
AUA/SUFU 2025 yaklaşımında orta riskli hastalara:
önerilmektedir.
2025 güncellemesi ayrıca uygun şekilde bilgilendirilmiş, sistoskopiden kaçınmak isteyen bazı orta riskli hastalarda idrar sitolojisi v
