Canlı Destek
* Canlı desteğe bağlanmak için KVKK metnini onaylamanız gerekmektedir.
Düz Tabanlık Nedir Belirtileri Nedenleri ve Tedavisi
Düz tabanlık, ayakta dururken ayağın iç kısmındaki uzunlamasına kemerin alçak görünmesi veya zemine yaklaşmasıdır. Tıbbi olarak pes planus adıyla da bilinir.
Düz tabanlık her zaman bir hastalık anlamına gelmez. Özellikle çocuklarda görülen ağrısız ve esnek düz tabanlık, gelişimin normal bir çeşidi olabilir. Ayak kemeri çocuk büyüdükçe daha belirgin hâle gelebilir; bazı kişilerde ise kemer yaşam boyunca düşük kalmasına rağmen herhangi bir ağrı veya hareket kısıtlılığı ortaya çıkmaz. Ağrıya, sertliğe, yürüme güçlüğüne veya ilerleyen şekil değişikliğine neden olmayan düz tabanlık çoğunlukla tedavi gerektirmez.
Tedavi kararı yalnızca ayağın görünümüne göre verilmez. Düz tabanlığın çocukluk döneminden beri bulunup bulunmadığı, esnek veya sert olması, tek ya da iki ayağı etkilemesi ve kişinin günlük yaşamında şikâyete yol açıp açmaması birlikte değerlendirilir.
İçindekiler
Düz Tabanlık Nedir?
Normal ayakta, topuk ile ayak parmaklarının kökü arasında iç tarafta bir kemer bulunur. Bu kemer, vücut ağırlığının ayak boyunca dağıtılmasına ve yürüme sırasında ayağın farklı yüzeylere uyum sağlamasına katkıda bulunur.
Düz tabanlıkta bu kemer ayakta dururken azalır veya tamamen kaybolmuş gibi görünebilir. Bazı kişilerde kemer otururken ya da parmak ucuna kalkarken yeniden ortaya çıkar. Bazılarında ise ayak yük altında değilken de sert ve düz görünür.
Düz tabanlık:
Ayağın zemine tam basması tek başına tedavi gerektiren bir bozukluk olduğunu göstermez. Ayağın rahat işlev görüp görmediği ve görünümün zaman içinde değişip değişmediği daha önemlidir.
Düz Tabanlık Türleri Nelerdir?
Esnek düz tabanlık
Esnek düz tabanlıkta ayak kemeri otururken, ayak yük taşımıyorken veya kişi parmak ucuna kalktığında görülebilir; ayakta normal şekilde durduğunda ise kemer azalır.
Bu durum çocuklarda oldukça yaygındır. Çoğunlukla iki ayağı birlikte etkiler, ağrıya neden olmaz ve çocuğun koşmasına veya spor yapmasına engel oluşturmaz. Ağrısız esnek düz tabanlık genellikle normal ayak yapısının bir çeşidi olarak kabul edilir.
Esnek düz tabanlık ve gergin Aşil tendonu
Bazı kişilerde düz tabanlığa baldır kası ve Aşil tendonunda gerginlik eşlik eder. Ayak bileğinin yukarı hareketi sınırlanabilir ve uzun süreli aktivite sırasında ayak, topuk veya baldır ağrısı gelişebilir.
Bu durumda doktor veya fizyoterapist tarafından baldır ve Aşil tendonuna yönelik germe egzersizleri önerilebilir.
Sert düz tabanlık
Sert düz tabanlıkta ayak kemeri otururken veya parmak ucuna kalkıldığında da oluşmaz. Ayağın yanlara ve yukarı-aşağı hareketlerinde kısıtlılık bulunabilir.
Çocuklarda ve ergenlerde sert düz tabanlığın nedenlerinden biri, ayaktaki bazı kemiklerin doğuştan normalden farklı biçimde birleşmesi anlamına gelen tarsal koalisyon olabilir. Sertliğe ağrı, tekrarlayan ayak bileği burkulmaları veya hareket kısıtlılığı eşlik edebilir. Bu durum ortopedi değerlendirmesi gerektirir.
Yetişkinlerde sonradan gelişen düz tabanlık
Yetişkinlikte ayak kemerinin giderek azalması, güncel terminolojide ilerleyici çöken ayak deformitesi olarak adlandırılabilir. Bu durum daha önce “erişkin kazanılmış düz tabanlık” veya “arka tibial tendon yetmezliği” olarak da tanımlanmıştır.
Arka tibial tendon, ayak kemerini destekleyen ve yürürken ayağın itme hareketine katkıda bulunan yapılardan biridir. Tendonun zamanla zayıflaması, uzaması veya yırtılması ayak kemerinin çökmesine; topuğun dışa kaymasına ve ayağın ön bölümünün dışa dönmesine neden olabilir. Süreç ilerlerse bağlarda zayıflama ve eklemlerde kireçlenme gelişebilir.
Çocuklarda Düz Tabanlık Normal midir?
Bebeklerin ve küçük çocukların ayakları çoğunlukla düz görünür. Bunun nedenleri arasında ayak kemerini örten yağ dokusu ile kemik ve eklemlerin yetişkinlere göre daha esnek olması bulunur.
Ayak kemeri çocuk büyüdükçe, kaslar ve bağ dokuları geliştikçe daha görünür hâle gelebilir. Çoğu çocukta kemer yaklaşık 5–6 yaş civarında belirginleşmeye başlasa da gelişim 10 yaşına kadar devam edebilir. Bazı çocukların ayakları erişkinlik döneminde de düz kalabilir. Bu durum ağrı veya işlev kaybı yoksa tek başına hastalık anlamına gelmez.
Ağrısız esnek düz tabanlık:
Çocuğun ayağında kemer oluşturmak amacıyla sert ortopedik ayakkabı, özel kalıp veya tabanlık kullanılması normal gelişimi hızlandırmaz.
Çocuklarda Hangi Bulgular Önemsenmelidir?
Çocuklarda aşağıdaki durumlarda çocuk sağlığı veya çocuk ortopedisi değerlendirmesi alınmalıdır:
Özellikle ağrılı, sert veya tek taraflı düz tabanlık, normal esnek düz tabanlıktan farklı nedenlere bağlı olabilir.
Yetişkinlerde Düz Tabanlık Neden Olur?
Bazı yetişkinlerde düz tabanlık çocukluktan beri bulunur ve yaşam boyunca belirti oluşturmaz. Bazılarında ise ayak kemeri daha önce normalken zaman içinde çökmeye başlayabilir.
Yetişkinlerde düz tabanlıkla ilişkili olabilecek durumlar şunlardır:
Arka tibial tendon işlev bozukluğuyla ilişkili ilerleyici çökme; kadınlarda, 40 yaş üzerindeki kişilerde, obezitesi, diyabeti veya hipertansiyonu bulunanlarda daha sık görülebilir. Bununla birlikte bu risk faktörlerinden birinin bulunması düz tabanlık gelişeceği anlamına gelmez.
Düz Tabanlık Belirtileri Nelerdir?
Düz tabanlığı olan birçok kişide hiçbir belirti bulunmaz. Şikâyet geliştiğinde en sık görülen belirtiler şunlardır:
Yetişkinlerde ilerleyici çöken ayak deformitesinin erken döneminde ağrı çoğunlukla ayak bileğinin iç tarafında ve arka tibial tendon boyunca görülür. Kemer çökmesi ilerlediğinde topuk dışa kayabilir ve ağrı ayak bileğinin dış tarafına geçebilir.
Ayakkabının tek tarafının daha hızlı aşınması düz tabanlığa eşlik edebilir ancak tek başına tanı koydurmaz. Ayakkabı aşınması yürüme biçimi, ayakkabının yapısı ve kullanım süresinden de etkilenebilir.
Düz Tabanlık Diz, Kalça veya Bel Ağrısına Neden Olur mu?
Düz tabanlık bazı kişilerde alt ekstremite mekaniğini etkileyebilir ve diz, kalça veya bel bölgesindeki rahatsızlıklara katkıda bulunabilir. Özellikle ayak ağrısı nedeniyle yürüme biçiminin değişmesi, üst eklemlere binen yükü etkileyebilir.
Ancak diz, kalça veya bel ağrısının yalnızca düz tabanlıktan kaynaklandığı varsayılmamalıdır. Bu bölgelerdeki ağrıların kas güçsüzlüğü, eklem hastalıkları, omurga sorunları, yaralanmalar ve farklı yürüme bozuklukları gibi birçok nedeni olabilir.
Düz tabanlığı bulunan ancak ayağında hiçbir şikâyeti olmayan bir kişide yalnızca bel veya diz ağrısına bakarak ayak kemerine tedavi uygulanması her zaman doğru değildir. Bütün alt ekstremite ve yürüme düzeni birlikte değerlendirilmelidir.
Düz Tabanlık Nasıl Anlaşılır?
Evde kişi ayakta durduğunda ayağının iç kenarının zemine yaklaşıp yaklaşmadığını gözlemleyebilir. Islak ayak izi testi de kemerin düşük görünmesi hakkında fikir verebilir. Ancak bu yöntemler düz tabanlığın türünü, nedenini veya tedavi gerektirip gerektirmediğini belirlemez.
Tanı çoğunlukla öykü ve fizik muayeneyle konulur. Doktor değerlendirmesinde:
sorgulanabilir.
Fizik Muayenede Nelere Bakılır?
Muayene ayakta ve oturur pozisyonda yapılabilir. Doktor:
değerlendirebilir.
Parmak ucuna kalkma testi
Esnek düz tabanlıkta kişi parmak ucuna kalktığında kemer çoğunlukla yeniden oluşur ve topuk daha düzgün bir konuma gelir.
Yetişkinlerde tek ayak üzerinde parmak ucuna kalkamama, arka tibial tendonla ilgili bir sorunu düşündürebilir. Bununla birlikte test sonucu tek başına tanı koydurmaz.
Röntgen veya MR Gerekir mi?
Ağrısız ve esnek düz tabanlıkta görüntüleme çoğunlukla gerekli değildir.
Aşağıdaki durumlarda ayakta yük verilerek çekilen röntgenler istenebilir:
Ultrason veya MR; tendon, bağ ve diğer yumuşak dokuların değerlendirilmesinin gerekli olduğu seçilmiş vakalarda kullanılabilir. Her düz tabanlık vakasında MR çekilmesi gerekmez.
Düz Tabanlık Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi düz tabanlığın görünümüne değil, şikâyetlere ve altta yatan nedene göre belirlenir.
Ağrısız düz tabanlık
Ağrı, sertlik veya hareket problemi bulunmuyorsa çoğunlukla aktif tedavi gerekmez. Kişi günlük aktivitelerine ve spor yapmaya devam edebilir. Düzenli kontrol yalnızca doktorun gerekli gördüğü özel durumlarda planlanır.
Destekleyici ayakkabı
Ağrılı düz tabanlıkta rahat, ayağa uygun ve destekleyici ayakkabılar şikâyetlerin azalmasına yardımcı olabilir.
Ayakkabının:
tercih edilebilir.
Özel ortopedik ayakkabı her düz tabanlık vakasında gerekli değildir. Ayakkabı seçimi ayak şekli, aktivite düzeyi ve şikâyete göre yapılmalıdır.
Tabanlık ve ortezler
Tabanlıklar ayak kemerini destekleyerek basıncın dağılımını değiştirebilir ve bazı kişilerde ağrı veya yorgunluğun azalmasına yardımcı olabilir.
Ancak tabanlıklar:
Çocuklarda ağrılı esnek düz tabanlık için reçetesiz kemer destekleri, bazı durumlarda özel kalıplı tabanlıklar kadar yararlı olabilir. Çocuk büyüdükçe tabanlığın sık değiştirilmesi gerekebileceğinden, özel üretim ortez her zaman ilk seçenek değildir.
Yetişkinlerde daha belirgin deformite veya tendon sorunu varsa ayak bileğini de destekleyen daha kapsamlı bir ortez gerekebilir. Bu karar uzman muayenesinden sonra verilmelidir.
Aktivite düzenlemesi
Ağrıyı artıran koşu, zıplama veya uzun süre ayakta kalma geçici olarak azaltılabilir. Tamamen hareketsiz kalmak yerine kişinin tolere edebildiği:
tercih edilebilir.
Belirtiler azaldıkça aktivite süresi ve yoğunluğu kademeli olarak artırılmalıdır.
Soğuk uygulama
Aktivite sonrasında ağrı veya hafif şişlik varsa cilde doğrudan temas etmeyecek şekilde kısa süreli soğuk uygulama yapılabilir.
Buz uzun süre uygulanmamalı ve duyu kaybı, dolaşım bozukluğu veya diyabetik ayak sorunu bulunan kişiler sağlık profesyonelinin önerisini almalıdır.
Ağrı kesici ilaçlar
Bazı kişilerde doktor veya eczacı önerisiyle ağrı kesici ya da iltihap giderici ilaçlar kullanılabilir.
Bu ilaçlar:
gibi durumlarda uygun olmayabilir. İlaçlar düz tabanlığın yapısını düzeltmez ve uzun süre kontrolsüz kullanılmamalıdır.
Fizik tedavi
Fizik tedavi programı kişinin düz tabanlık türüne göre:
içerebilir.
Egzersizlerin amacı her zaman görünür bir ayak kemeri oluşturmak değildir. Ağrıyı azaltmak, hareket açıklığını korumak ve ayağın günlük yükleri daha rahat taşımasını sağlamak daha gerçekçi hedeflerdir.
Geçici sabitleme
Yetişkinlerde arka tibial tendonda belirgin ağrı ve iltihap varsa doktor kısa süreli yürüme botu veya başka bir destek önerebilir. Amaç tendona binen yükü azaltmaktır.
Uzun süreli ve kontrolsüz sabitleme kas güçsüzlüğüne yol açabileceğinden uygulama süresi uzman tarafından belirlenmelidir.
Düz Tabanlık Egzersizle Düzelir mi?
Egzersizler bazı kişilerde ağrıyı ve yorgunluğu azaltabilir, ayak ve ayak bileğinin işlevini destekleyebilir. Ancak egzersizin her düz tabanlık vakasında kemik yapısını değiştirdiği veya kalıcı bir kemer oluşturduğu söylenemez.
Uygulanabilecek egzersizler arasında:
yer alabilir.
Egzersiz sırasında keskin ağrı, şişlik veya şikâyette belirgin artış oluşursa uygulama durdurulmalıdır. En uygun egzersiz düz tabanlığın nedenine göre fizyoterapist veya doktor tarafından seçilmelidir.
Çocuklarda Tabanlık veya Egzersiz Ayak Kemerini Oluşturur mu?
Ağrısız esnek düz tabanlığı bulunan çocuklarda tabanlık, özel ayakkabı veya egzersiz kullanarak ayak kemerinin doğal gelişimini hızlandırdığı gösterilmemiştir. Tabanlıklar yalnızca ağrı veya yorgunluk bulunan bazı çocuklarda rahatlık sağlamak için kullanılabilir.
Çocuğa yalnızca ayak izi düz göründüğü için:
kullandırılması gerekli olmayabilir. Tedavi, görünümden çok ağrı, sertlik ve işlev kaybına göre planlanmalıdır.
Çıplak Ayak Yürümek Düz Tabanlığı Düzeltir mi?
Çıplak ayak yürümek bazı kişilerde ayak kaslarının daha aktif kullanılmasını sağlayabilir. Ancak düz tabanlığı kesin olarak düzelttiği veya çocukta kalıcı kemer oluşturduğu gösterilmemiştir.
Çıplak ayakla yürümek:
uygulanabilir.
