Canlı Destek
* Canlı desteğe bağlanmak için KVKK metnini onaylamanız gerekmektedir.
Düzenli spor yapmak çocukların fiziksel, zihinsel ve sosyal gelişimini destekler. Bununla birlikte çocukların ve gençlerin spora başlamadan önce genel sağlık durumlarının değerlendirilmesi, egzersiz sırasında sorun oluşturabilecek durumların erken fark edilmesine yardımcı olabilir.
Spor yapan çocukların kalbinde, antrenmanın türüne, yoğunluğuna, süresine ve sıklığına bağlı bazı fizyolojik değişiklikler meydana gelebilir. “Sporcu kalbi” olarak adlandırılan bu uyum süreci, kalbin egzersiz sırasında artan dolaşım ihtiyacına cevap vermesini sağlar.
Sporcu kalbine bağlı değişikliklerin büyük bölümü hastalık değildir. Ancak bazı fizyolojik bulgular, kalp kası hastalıkları veya ritim bozukluklarıyla benzerlik gösterebilir. Bu nedenle değerlendirme yapılırken çocuğun yaşı, vücut yapısı, gelişim düzeyi, yaptığı spor, antrenman yoğunluğu, yakınmaları ve aile öyküsü birlikte ele alınmalıdır.
İçindekiler
Sporcu kalbi, düzenli ve yoğun egzersiz yapan kişilerde kalbin yapısında ve çalışma biçiminde gelişebilen fizyolojik uyum değişikliklerini ifade eder.
Egzersiz sırasında kasların oksijen ve enerji ihtiyacı artar. Kalp bu ihtiyacı karşılamak için daha fazla kan pompalar. Düzenli antrenman sürdükçe kalp, artan iş yüküne uyum sağlayabilir.
Bu uyum sonucunda:
Bu değişikliklerin derecesi her sporcuda aynı değildir. Dayanıklılık sporları, kuvvet sporları ve karma özellikteki sporlar kalpte farklı uyum biçimleri oluşturabilir.
Sporcu kalbine bağlı yapısal değişiklikler çoğunlukla hafif, dengeli ve simetriktir. Belirgin veya orantısız kalınlaşma, kalbin yalnızca belirli bir bölgesinin etkilenmesi ya da kalp fonksiyonlarında bozulma görülmesi ise kalp kası hastalıklarının araştırılmasını gerektirebilir. Görüntüleme bulguları; belirtiler, aile öyküsü, EKG ve antrenman düzeyiyle birlikte yorumlanmalıdır.
Egzersizin kalp üzerindeki etkisi, yapılan sporun dinamik ve statik özelliklerine göre değişir.
Koşu, yüzme ve bisiklet gibi dayanıklılık ağırlıklı sporlarda kalbe dönen kan miktarı artar. Bu durum kalp boşluklarında fizyolojik genişlemeye ve kalbin bir atımda daha fazla kan pompalamasına katkı sağlayabilir.
Halter, güreş veya yüksek dirençli kuvvet antrenmanlarında ise egzersiz sırasında kan basıncı yükü daha belirgin olabilir. Bu sporlarla uğraşan kişilerde kalp kasında farklı bir uyum modeli görülebilir.
Futbol, basketbol ve tenis gibi birçok spor hem dayanıklılık hem de kuvvet bileşenlerini içerir. Bu nedenle sporcu kalbinin değerlendirilmesinde yalnızca sporun adı değil, çocuğun antrenman biçimi ve yoğunluğu da dikkate alınır.
Çocuklarda kalp ölçümlerini yalnızca sabit milimetre sınırlarıyla değerlendirmek doğru değildir. Kalp duvar kalınlığı ve boşluk boyutları; yaş, boy, kilo, vücut yüzey alanı, biyolojik gelişim, cinsiyet ve yapılan sporla birlikte yorumlanmalıdır.
Sporcu EKG’sinde Görülebilecek Normal Değişiklikler Nelerdir?
Düzenli egzersiz, kalbin elektriksel çalışmasında da bazı değişikliklere neden olabilir. Bu değişikliklerin bir bölümü kalbin antrenmana verdiği normal yanıt olarak kabul edilebilir.
Sporcularda görülebilecek fizyolojik EKG bulguları arasında şunlar bulunabilir:
Bu bulgular, tek başına ve başka bir klinik risk işareti olmadan görüldüğünde antrenmana bağlı normal uyum değişiklikleri olabilir.
Bununla birlikte EKG’nin çocuk ve sporcu EKG’si konusunda deneyimli bir hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir. Aynı bulgu çocuğun yaşı, yakınmaları ve aile öyküsüne göre farklı anlam taşıyabilir.
Hangi EKG Bulguları İleri Değerlendirme Gerektirir?
Sporcu EKG’sinde görülen her değişiklik antrenmana bağlanmamalıdır. Aşağıdaki bulgular, özellikle yakınma veya aile öyküsüyle birlikteyse ileri inceleme gerektirebilir:
Preeksitasyon, uzamış QT, ST segment çökmesi ve anormal T dalgası terslikleri gibi bulguların antrenman geçmişinden bağımsız olarak değerlendirilmesi önerilir.
Tek tük erken atımlar bazı sağlıklı kişilerde de görülebilir. Ancak erken atımların sık olması, farklı odaklardan gelmesi, arka arkaya oluşması veya egzersizle artması durumunda ayrıntılı ritim incelemesi gerekebilir.
Spor Öncesi Kalp Kontrolü Neden Yapılır?
Spor öncesi değerlendirme, çocuğun spora katılımını gereksiz yere kısıtlamak için değil, güvenli biçimde spor yapmasını desteklemek amacıyla uygulanır.
Değerlendirmenin temel hedefleri şunlardır:
Amerikan Pediatri Akademisi, çocukların spor öncesi sağlık değerlendirmesinin mümkünse düzenli koruyucu sağlık muayenesinin bir parçası olarak yapılmasını önermektedir. Değerlendirmenin sezon başlamadan yeterli süre önce yapılması, gerekli inceleme veya tedavilerin tamamlanmasına olanak sağlayabilir.
Hangi Çocuklara Ayrıntılı Kalp Değerlendirmesi Yapılmalıdır?
Spor öncesi değerlendirmede çocuğun kişisel sağlık öyküsü, aile öyküsü ve fizik muayene bulguları birlikte incelenir.
Çocuğun Sağlık Öyküsündeki Uyarıcı Bulgular
Aşağıdaki durumlardan biri varsa çocuk kardiyolojisi değerlendirmesi gerekebilir:
Özellikle egzersiz sırasında gerçekleşen bayılma, kalp kaynaklı nedenler dışlanana kadar dikkatle değerlendirilmelidir. Bu durumda EKG, ekokardiyografi ve efor testi temel incelemeler arasında yer alabilir; diğer testler bulgulara göre planlanır.
Aile Öyküsündeki Uyarıcı Bulgular
Ailede aşağıdaki durumların bulunması ayrıntılı inceleme gerektirebilir:
Aile öyküsü mümkün olduğunca anne, baba, kardeşler, büyükanne, büyükbaba, teyze, hala, dayı ve amcaları kapsayacak şekilde sorgulanmalıdır.
Fizik Muayenedeki Uyarıcı Bulgular
Muayenede şu bulgulara özellikle dikkat edilir:
AHA’nın spor öncesi kardiyovasküler tarama yaklaşımı; kişisel öykü, aile öyküsü, kan basıncı ölçümü ve kalp-damar muayenesini içeren 14 temel değerlendirme unsuruna dayanır.
Spor Öncesi Kalp Kontrolünde Hangi Testler Uygulanır?
İlk değerlendirme ayrıntılı sağlık öyküsü ve fizik muayeneyle başlar. İleri testler, bu değerlendirmede elde edilen bulgulara göre planlanır.
Elektrokardiyografi
EKG, kalbin elektriksel aktivitesini değerlendirir. Ritim bozuklukları, iletim problemleri ve bazı kalp kası hastalıklarına ait işaretlerin belirlenmesine yardımcı olabilir.
Sağlıklı ve yakınması olmayan sporcularda EKG taraması uygulanabilir. Ancak EKG’nin sporcuya özgü değerlendirme ölçütlerini bilen bir hekim tarafından yorumlanması ve anormal sonuçlarda gerekli ileri incelemelere erişim bulunması önemlidir.
Ekokardiyografi
Ekokardiyografi, kalbin yapısını ve çalışma biçimini ses dalgalarıyla inceler. Kalp kası kalınlığı, kalp boşlukları, kapaklar, doğuştan kalp hastalıkları ve kalbin pompalama fonksiyonu değerlendirilebilir.
Ekokardiyografi özellikle şu durumlarda istenebilir:
Efor Testi
Efor testi, kalbin egzersiz sırasındaki ritmini, kan basıncını ve belirtilerini değerlendirmek amacıyla kullanılabilir.
Egzersizle göğüs ağrısı, bayılma, ritim bozukluğu veya açıklanamayan performans kaybı bulunan çocuklarda uygulanabilir. Testin mümkün olduğunca çocuğun yaptığı sporun özelliklerine uygun bir egzersiz düzeyini yansıtması önemlidir.
Holter EKG
Holter EKG, kalp ritmini genellikle 24 saat veya daha uzun süre boyunca kaydeder.
Şu durumlarda kullanılabilir:
Tansiyon Holteri
Gün içinde değişken kan basıncı değerleri bulunan veya muayenede yüksek tansiyon saptanan çocuklarda 24 saatlik kan basıncı takibi yapılabilir.
Kalp MR’ı
Ekokardiyografiyle yeterince açıklanamayan kalp kası değişikliklerinde, kalp kası hastalığı veya geçirilmiş kalp kası iltihabı şüphesinde kalp MR’ından yararlanılabilir.
Genetik Değerlendirme
Genetik testler her sporcuya uygulanmaz. Ailede kalıtsal kalp hastalığı bulunması, muayene veya testlerde belirli bir hastalığın düşünülmesi durumunda genetik danışmanlık ve hedefe yönelik testler planlanabilir.
Solunum fonksiyon testi, akciğer grafisi ve kan tetkikleri ise yakınmaların yalnızca kalpten kaynaklanmadığı düşünülen seçilmiş çocuklarda kullanılabilir.
Her Sporcuya EKG ve Ekokardiyografi Gerekir mi?
Herhangi bir yakınması, riskli aile öyküsü veya muayene bulgusu bulunmayan her çocuğa ekokardiyografi, Holter, efor testi ve kalp MR’ı yapılması genel bir tarama kuralı değildir.
Güncel yaklaşımın temelini ayrıntılı kişisel ve aile öyküsü ile fizik muayene oluşturur. EKG, uygun uzmanlık ve ileri değerlendirme imkânı bulunan tarama programlarında düşünülebilir. Rutin kalp görüntülemesi, ritim Holteri ve efor testi ise tüm yakınmasız sporcular için önerilmez.
Test kararı şu faktörlere göre kişiselleştirilir:
Normal bir EKG veya ekokardiyografi sonucu, gelecekte herhangi bir kalp sorunu gelişmeyeceğini garanti etmez. Yeni bir belirti oluştuğunda çocuk yeniden değerlendirilmelidir.
Spor Sırasında Hangi Belirtiler Önemsenmelidir?
Aşağıdaki belirtiler ortaya çıktığında çocuk egzersize devam etmemeli ve sağlık değerlendirmesi alınmalıdır:
Çocuk spor sırasında aniden yere yığılır, yanıt vermez ve normal nefes almıyorsa kalp durması olabileceği düşünülmelidir. Acil yardım çağrılmalı, temel yaşam desteğine başlanmalı ve varsa otomatik eksternal defibrilatör kullanılmalıdır.
Spor Alanlarında Kalp Güvenliği Nasıl Desteklenebilir?
Spor öncesi tarama önemli olsa da hiçbir değerlendirme ani kalp durması riskini tamamen ortadan kaldıramaz. Bu nedenle spor alanlarının acil durumlara hazırlıklı olması gerekir.
Okullarda ve spor tesislerinde:
önerilir.
AHA, organize bir kalp acil durum planının; acil durumun tanınması, yardım çağrılması, kalp masajına başlanması ve AED’nin zamanında kullanılmasını kolaylaştırdığını belirtmektedir.
Sporcu Kalbi Hakkında Yaygın Yanılgılar
“Kalp hızı düşük olan her çocukta kalp hastalığı vardır.”
Düzenli ve yoğun spor yapan çocuklarda dinlenme kalp hızının düşük olması fizyolojik olabilir. Ancak düşük kalp hızına bayılma, baş dönmesi, halsizlik veya egzersiz kapasitesinde azalma eşlik ediyorsa değerlendirme gerekir.
“Sporcu çocuğun kalbi büyükse mutlaka hastadır.”
Kalp boşluklarında ve kas kütlesinde hafif artış, antrenmana bağlı uyum olabilir. Değişikliğin fizyolojik mi yoksa hastalığa bağlı mı olduğu; ölçümlerin dağılımı, kalp fonksiyonu, EKG, yakınmalar ve aile öyküsüyle birlikte değerlendirilir.
“Spor yaptığı için EKG’deki her değişiklik normaldir.”
Bazı EKG değişiklikleri sporcularda normal kabul edilebilirken bazıları kalp kası veya ritim hastalıklarının işareti olabilir. Her değişiklik antrenmana bağlanmamalıdır.
“Her çocuk spor yapmadan önce EKO çektirmelidir.”
Ekokardiyografi her sağlıklı ve yakınmasız çocukta zorunlu bir tarama testi değildir. Muayene, sağlık öyküsü veya EKG’de şüpheli bir bulgu varsa istenebilir.
“Normal EKG, ani kalp durması riskini tamamen ortadan kaldırır.”
Tek bir test bütün kalp hastalıklarını göstermez. EKG, bazı hastalıkların belirlenmesine yardımcı olsa da tüm riskleri dışlamaz.
“Kalp hastalığı olan çocuklar spor yapamaz.”
Güncel yaklaşım, kalp hastalığı bulunan her çocuğun otomatik olarak spordan uzaklaştırılması yerine bireysel risk değerlendirmesini esas alır. Bazı çocuklar hastalığın türüne ve kontrol düzeyine göre belirli sporları güvenli biçimde yapabilir. Karar; çocuk, ailesi, çocuk kardiyolojisi uzmanı ve gerektiğinde spor hekimiyle birlikte verilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Çocuklarda spor öncesi kalp kontrolü ne zaman yapılmalıdır?
Değerlendirmenin spora başlamadan veya yarışma sezonundan önce yapılması uygundur. İleri inceleme gerekebileceği düşünülerek kontrolün ilk antrenmandan birkaç hafta önce planlanması yararlı olabilir.
Spor öncesi kalp kontrolünü hangi doktor yapar?
İlk değerlendirme çocuk sağlığı, aile hekimliği veya spor hekimliği tarafından yapılabilir. Riskli belirti, aile öyküsü, muayene veya EKG bulgusu varsa çocuk kardiyolojisine yönlendirme yapılabilir.
Spor sırasında bayılmak normal midir?
Hayır. Özellikle egzersiz devam ederken meydana gelen bayılma, kalp kaynaklı nedenler açısından değerlendirilmelidir. Çocuk değerlendirme tamamlanana kadar yoğun spora devam etmemelidir.
Sporcu çocuğun kalp hızının düşük olması tehlikeli midir?
Yakınması olmayan, düzenli antrenman yapan çocuklarda düşük dinlenme kalp hızı fizyolojik olabilir. Bayılma, baş dönmesi veya egzersiz kapasitesinde azalma varsa inceleme gerekir.
Çarpıntısı olan çocuk spor yapabilir mi?
Çarpıntının nedeni ve egzersizle ilişkisi değerlendirilmelidir. Kısa süreli ve seyrek çarpıntılar iyi huylu olabilse de baş dönmesi, göğüs ağrısı veya bayılmayla birlikte olan çarpıntı önemsenmelidir.
Ailede ani ölüm varsa çocuk spor yapamaz mı?
Aile öyküsü sporu otomatik olarak yasaklamaz ancak ayrıntılı kalp değerlendirmesi gerektirir. Değerlendirme sonucuna göre güvenli spor türü ve yoğunluğu belirlenebilir.
