Canlı Destek
* Canlı desteğe bağlanmak için KVKK metnini onaylamanız gerekmektedir.
Bebeklerde Gelişimsel Kalça Displazisi Belirtileri Risk Faktörleri ve Tedavisi
Gelişimsel kalça displazisi, bebeğin kalça ekleminin normal biçimde gelişmemesi veya eklemin yeterince stabil olmaması durumudur. Halk arasında “doğuştan kalça çıkığı” olarak bilinse de hastalık yalnızca tam kalça çıkığını değil; kalça yuvasının sığ olması, eklem gevşekliği ve yarı çıkık gibi farklı düzeylerdeki sorunları da kapsar.
Gelişimsel kalça displazisi bazı bebeklerde doğum sırasında mevcut olabilirken bazı durumlarda kalça eklemindeki gelişim doğumdan sonraki aylarda etkilenebilir. Bu nedenle bebeğin kalçalarının yalnızca doğumda değil, düzenli çocuk sağlığı izlemleri sırasında da değerlendirilmesi önemlidir.
Erken dönemde fark edilen kalça gelişim sorunları çoğunlukla ameliyatsız yöntemlerle takip veya tedavi edilebilir. Tanının gecikmesi ise uygulanacak tedavinin kapsamını artırabilir. Türkiye’de yürütülen tarama programı kapsamında bebeklerin fizik muayene ve risk faktörleri açısından değerlendirilmesi, gerekli görülen durumlarda kalça ultrasonografisine yönlendirilmesi amaçlanmaktadır.
İçindekiler
Gelişimsel Kalça Displazisi Nedir?
Kalça eklemi, uyluk kemiğinin üst kısmında bulunan yuvarlak femur başı ile leğen kemiğindeki asetabulum adı verilen kalça yuvasından oluşur. Sağlıklı bir kalçada femur başı, kalça yuvasının içerisinde uyumlu ve dengeli biçimde yer alır.
Gelişimsel kalça displazisinde femur başı ile kalça yuvası arasındaki uyum farklı derecelerde bozulabilir. Bu durum şu biçimlerde görülebilir:
Hastalığın “gelişimsel” olarak adlandırılmasının nedeni, kalça eklemindeki değişikliklerin gebelik döneminde başlayabilmesi veya doğumdan sonraki büyüme sürecinde ortaya çıkabilmesidir. Kalça ekleminin gelişimi özellikle yaşamın ilk aylarında devam ettiği için düzenli takip önem taşır. Gelişimsel kalça displazisi, hafif gelişim farklılıklarından tam çıkığa kadar uzanan geniş bir tabloyu kapsar.
Bebeklerde Kalça Gelişim Bozukluğu Neden Olur?
Gelişimsel kalça displazisinin her bebekte tek ve belirli bir nedeni bulunmayabilir. Genetik yatkınlık, bebeğin anne karnındaki konumu ve kalçaların doğum sonrasında uzun süre uygun olmayan pozisyonda tutulması gibi birden fazla etken birlikte rol oynayabilir.
Bazı bebeklerde bilinen hiçbir risk faktörü bulunmadığı hâlde kalça gelişim sorunu görülebilir. Bu nedenle yalnızca riskli kabul edilen bebeklerin değil, tüm bebeklerin düzenli fizik muayenelerinin yapılması gerekir.
Gelişimsel Kalça Displazisi Risk Faktörleri Nelerdir?
Gelişimsel kalça displazisi kız bebeklerde erkek bebeklere göre daha sık görülür. Ancak erkek bebeklerde de gelişebileceği için cinsiyet tek başına değerlendirme ölçütü değildir.
Önemli risk faktörleri arasında şunlar yer alır:
Makat pozisyonu, aile öyküsü ve muayenede kalça kararsızlığı saptanması, görüntüleme açısından özellikle dikkate alınan risk faktörleridir. AAOS kılavuzu bu risklerden en az birini taşıyan bebeklerde altıncı aydan önce uygun bir görüntüleme değerlendirmesini desteklemektedir.
Risk faktörünün bulunması, bebekte mutlaka kalça displazisi olduğu anlamına gelmez. Benzer şekilde risk faktörü bulunmaması da hastalığı tamamen dışlamaz.
Yanlış Kundaklama Kalça Gelişimini Etkiler mi?
Kundaklama sırasında bebeğin bacaklarının düzleştirilerek birbirine sıkıca bağlanması, kalçaları doğal gelişim pozisyonundan uzaklaştırabilir. Bu uygulama özellikle kalça gelişim sorunu bulunan veya bu açıdan yatkınlığı olan bebeklerde riski artırabilir.
Kalça dostu kundaklama yapılacaksa bebeğin kalçalarını ve dizlerini bükebilmesine, bacaklarını iki yana doğru rahatça hareket ettirebilmesine izin verilmelidir. Kundak, bebeğin bacaklarını düz ve hareketsiz tutacak kadar sıkı olmamalıdır.
Bebeğin alt bedenini sıkıca saran geleneksel kundaklama yöntemlerinden kaçınılması önerilir. Sağlık Bakanlığının yenidoğan bakım kaynaklarında da kundaklama, gelişimsel kalça displazisi açısından değerlendirilmesi gereken faktörler arasında yer almaktadır.
Gelişimsel Kalça Displazisinin Belirtileri Nelerdir?
Gelişimsel kalça displazisi özellikle ilk aylarda belirgin bir şikâyete neden olmayabilir. Bebek ağrı hissetmeyebilir ve bacaklarını normal şekilde hareket ettiriyor gibi görünebilir. Bu nedenle yalnızca ailelerin fark edebileceği belirtilere güvenmek yeterli değildir.
Bulgular bebeğin yaşına ve kalçadaki gelişim sorununun derecesine göre değişebilir.
Yenidoğan ve Küçük Bebeklerde Görülebilecek Bulgular
Cilt kıvrımlarının eşit olmaması tek başına gelişimsel kalça displazisi tanısı koydurmaz. Sağlıklı bebeklerde de kıvrım asimetrisi görülebilir. Bulguların çocuk sağlığı veya çocuk ortopedisi uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Kalçadan Gelen Klik Sesi Önemli midir?
Bebeğin kalçasından zaman zaman ses gelmesi her zaman kalça çıkığı anlamına gelmez. Tendonların veya bağ dokularının hareketi de zararsız seslere neden olabilir.
Bununla birlikte kalça hareketleri sırasında sürekli ses gelmesi, hareket kısıtlılığı, bacak boyu farkı veya başka bir şüpheli bulgu bulunması durumunda muayene yapılması uygun olur. Kalça ekleminin kararlı olup olmadığı yalnızca sese bakılarak değerlendirilemez.
Yürüme Çağındaki Çocuklarda Görülebilecek Bulgular
Kalça gelişim sorunu bebeklik döneminde fark edilmemişse çocuk yürümeye başladıktan sonra şu belirtiler ortaya çıkabilir:
Bu belirtilerin farklı ortopedik veya nörolojik nedenleri de bulunabilir. Kesin değerlendirme için muayene gerekir.
Bebeklerde Kalça Muayenesi Ne Zaman Yapılır?
Kalça değerlendirmesi doğumdan sonra başlar ve bebeğin rutin sağlık kontrolleri sırasında tekrarlanır. Bir kez yapılan normal muayene, kalça gelişiminin ilerleyen aylarda da mutlaka normal kalacağını garanti etmez.
Muayene sırasında sağlık profesyoneli:
değerlendirebilir.
AAOS, ilk muayenesi normal olan bebeklerde de altıncı aya kadar yapılan rutin kontroller sırasında kalçaların yeniden muayene edilmesini desteklemektedir.
Türkiye’deki tarama yaklaşımında bebeklerin yaklaşık bir aylıkken fizik muayene ve risk faktörleri açısından değerlendirilmesi; şüpheli muayene bulgusu veya risk faktörü bulunan bebeklerin ileri değerlendirmeye yönlendirilmesi öngörülmektedir.
Kalça Ultrasonografisi Ne Zaman Çekilir?
Kalça ultrasonografisi, bebeğin kalça eklemini oluşturan ve henüz büyük ölçüde kıkırdak yapıda olan dokuların değerlendirilmesini sağlayan bir görüntüleme yöntemidir. Radyasyon içermez.
Ultrasonografi zamanı, bebeğin muayene bulgularına, risk faktörlerine ve uygulanan ulusal tarama programına göre belirlenir. Çok erken dönemde yapılan ultrasonografilerde kendiliğinden düzelebilecek geçici kalça olgunlaşma farklılıkları görülebilir. Buna karşılık muayenede belirgin eklem kararsızlığı bulunuyorsa daha erken görüntüleme gerekebilir.
Genel olarak:
Görüntüleme yönteminin ve zamanının çocuk sağlığı veya çocuk ortopedisi uzmanı tarafından belirlenmesi gerekir. ACR ölçütleri, dört hafta ile dört ay arasındaki şüpheli olgularda ultrasonografiyi; altı aydan büyük çocuklarda ise pelvis röntgenini genellikle uygun ilk yöntem olarak değerlendirmektedir.
Her Bebeğe Kalça Ultrasonografisi Yapılır mı?
Kalça tarama uygulamaları ülkelere ve sağlık sistemlerine göre farklılık gösterebilir. Bazı programlarda tüm bebeklere ultrasonografi uygulanırken bazı yaklaşımlarda ultrasonografi, risk faktörü veya şüpheli muayene bulgusu bulunan bebeklere yapılır.
Bu nedenle bebeğin kalça ultrasonografisinin gerekip gerekmediği ve hangi haftada yapılacağı, bulunduğunuz yerdeki tarama programına ve bebeğin kişisel değerlendirmesine göre planlanmalıdır.
Normal bir ultrasonografi sonucu da bebeğin rutin kalça muayenelerinin tamamen bırakılması anlamına gelmez.
Gelişimsel Kalça Displazisi Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı; bebeğin sağlık öyküsü, risk faktörleri, fizik muayene ve uygun görüntüleme yöntemlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konulur.
Değerlendirme sırasında şu bilgiler ele alınabilir:
Bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans görüntüleme veya artrografi gibi ileri yöntemler her bebekte kullanılmaz. Bunlar daha çok tedavinin planlanması, kalçanın yerine yerleşiminin değerlendirilmesi veya karmaşık vakaların incelenmesi amacıyla tercih edilebilir.
Gelişimsel Kalça Displazisi Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi; bebeğin yaşına, kalça ekleminin kararlılığına, görüntüleme bulgularına ve bozukluğun derecesine göre planlanır. Her ultrasonografi farklılığı tedavi gerektirmez. Klinik olarak kararlı olan bazı hafif kalça olgunlaşma sorunları, belirli aralıklarla muayene ve görüntüleme yapılarak takip edilebilir.
Tedavinin amacı femur başının kalça yuvası içerisinde uygun konumda tutulmasını ve eklemin sağlıklı gelişiminin desteklenmesini sağlamaktır.
İzlem
Hafif ve klinik olarak kararlı kalçalarda uzman, belirli bir süre yalnızca takip önerebilir. Bu süreçte fizik muayene ve yaşa uygun görüntüleme yöntemleri tekrarlanabilir.
Takip kararı, tedaviye gerek olmadığı şeklinde yorumlanmamalıdır. Önerilen kontrollerin zamanında yapılması gerekir.
Ortez ve Bandaj Tedavisi
Yaşamın ilk aylarında tedavi gerektiren kalça gelişim sorunlarında bebeğin kalçalarını bükülü ve uygun açıklıkta tutan özel cihazlar kullanılabilir.
Kullanılabilecek cihazlar arasında:
yer alabilir.
Hangi cihazın kullanılacağı çocuk ortopedisi uzmanı tarafından belirlenir. Cihazın aile tarafından değiştirilmesi, gevşetilmesi veya kullanım süresinin doktor önerisi dışında azaltılması tedavinin etkisini olumsuz etkileyebilir.
Tedavi sırasında cilt kontrolü, kalça hareketleri ve eklemin gelişimi düzenli olarak takip edilir. Periyodik muayene ve yaşa uygun görüntüleme, bandaj veya ortez tedavisinin önemli bir bölümüdür.
Kapalı Yerine Yerleştirme ve Alçı Tedavisi
Ortez tedavisinden yeterli sonuç alınamazsa veya tanı daha ileri bir yaşta konulursa kalçanın anestezi altında yerine yerleştirilmesi değerlendirilebilir. Kalçanın uygun konumu sağlandıktan sonra özel bir gövde ve bacak alçısı kullanılabilir.
Bu tedavinin uygulanıp uygulanmayacağı kalçanın yapısına, çocuğun yaşına ve önceki tedavilere verdiği yanıta göre belirlenir.
Cerrahi Tedavi
Kalçanın ameliyatsız yöntemlerle yerine getirilemediği, tanının geç konulduğu veya kalça yuvasında ileri derecede gelişim sorunu bulunduğu durumlarda cerrahi tedavi gerekebilir.
Cerrahi seçenekler arasında:
bulunabilir.
Her çocuk için aynı cerrahi yöntem uygulanmaz. Tedavi çocuğun yaşına ve kalça yapısına göre kişiselleştirilir.
Erken Tanı Cerrahi Gereksinimini Azaltabilir mi?
Yaşamın ilk aylarında fark edilen gelişimsel kalça displazisi vakalarında daha az girişimsel tedavi seçeneklerinden yararlanma olasılığı daha yüksektir. Bebeğin kemik ve eklem yapıları gelişmeye devam ettiği için femur başının uygun pozisyonda tutulması, kalça yuvasının gelişimini destekleyebilir.
Tanının gecikmesi durumunda kalçayı uygun konuma getirmek zorlaşabilir ve alçı veya cerrahi gibi daha kapsamlı tedaviler gündeme gelebilir. Bununla birlikte tedavi sonucu yalnızca tanı yaşına bağlı değildir; kalçadaki bozukluğun derecesi ve tedaviye verilen yanıt da önemlidir.
“Erken tanı alan her bebek kesinlikle ameliyatsız iyileşir” şeklinde bir garanti vermek doğru değildir. Ancak erken değerlendirme, uygun tedavinin zamanında planlanmasına yardımcı olur.
Tedavi Edilmeyen Kalça Displazisi Nelere Yol Açabilir?
Tedavi gerektiren gelişimsel kalça displazisinin takip edilmemesi, kalça ekleminin yük taşıma dengesini etkileyebilir.
İlerleyen dönemlerde:
gibi sorunlar gelişebilir.
Kalça ekleminin uyumunun uzun süre bozuk kalması, bazı kişilerde genç veya orta yaşlarda kalça kireçlenmesi riskini artırabilir. İleri eklem hasarında protez ameliyatı değerlendirilebilir. Ancak gelişimsel kalça displazisi olan her çocukta ilerleyen yıllarda kireçlenme veya protez gereksinimi oluşacağı söylenemez.
Aileler Nelere Dikkat Etmeli?
Bebeğin kalça gelişimini desteklemek ve olası sorunların zamanında fark edilmesini sağlamak için:
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda çocuk sağlığı veya çocuk ortopedisi uzmanından değerlendirme alınması uygun olur:
Hangi Durumlarda Acil Değerlendirme Gerekir?
Gelişimsel kalça displazisi çoğunlukla acil bir hastalık değildir. Ancak aşağıdaki belirtiler kalça enfeksiyonu, travma veya başka bir akut durumu düşündürebileceğinden gecikmeden değerlendirilmelidir:
Bu belirtiler gelişimsel kalça displazisinden farklı bir sağlık sorununa bağlı olabilir.
Gelişimsel Kalça Displazisi Hakkında Yaygın Yanılgılar
“Bebeğin kalçasından ses geliyorsa kesin kalça çıkığı vardır.”
Kalçadan ses gelmesi tek başına tanı koydurmaz. Kalça kararlılığı, hareket açıklığı ve risk faktörleri birlikte değerlendirilmelidir.
“Cilt kıvrımları eşit değilse bebeğin kalçası çıkıktır.”
Kıvrım asimetrisi kalça displazisinde görülebilir ancak sağlıklı bebeklerde de bulunabilir. Kesin tanı için muayene ve gerektiğinde görüntüleme gerekir.
“Bebek bacaklarını rahat hareket ettiriyorsa kalça sorunu yoktur.”
Hafif kalça displazileri ilk aylarda belirti vermeyebilir. Bebeğin rahat hareket etmesi, rutin kalça kontrollerine ihtiyaç olmadığı anlamına gelmez.
“Kalça ultrasonografisi normalse bir daha kontrol gerekmez.”
Kalça gelişimi doğumdan sonra devam eder. Normal görüntüleme sonucuna rağmen rutin çocuk sağlığı muayenelerinde kalçaların değerlendirilmesi sürdürülmelidir.
“Çift bez kullanmak kalça çıkığını tedavi eder.”
Çift bez kullanımı, gelişimsel kalça displazisinin kanıta dayalı bir tedavisi değildir. Tedavi gerekiyorsa uygun cihaz ve takip planı çocuk ortopedisi uzmanı tarafından belirlenmelidir.
“Kundaklanan her bebekte kalça çıkığı gelişir.”
Her kundaklanan bebekte kalça displazisi görülmez. Risk özellikle bacakları düzleştiren ve kalça hareketlerini engelleyen sıkı kundaklama biçimlerinde artabilir.
“Bandaj kullanılıyorsa bebek hiç hareket etmemelidir.”
Tedavi cihazları kalçaları belirli bir konumda tutmak için tasarlanır. Cihazın ayarı aile tarafından değiştirilmemeli, bebeğin bakımı doktorun ve sağlık ekibinin önerileri doğrultusunda sürdürülmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Gelişimsel kalça displazisi doğuştan mı olur?
Kalça gelişim sorunu anne karnında başlayabilir ancak doğum sonrasında da gelişebilir veya ilerleyebilir. Bu nedenle “gelişimsel kalça displazisi” ifadesi kullanılır.
Kalça ultrasonografisi bebeğe zarar verir mi?
Ultrasonografi iyonlaştırıcı radyasyon içermez. Ses dalgaları kullanılarak kalça eklemi görüntülenir.
Kalça ultrasonografisi kaçıncı haftada yapılır?
