Patent Duktus Arteriyozus (PDA) Nedir Belirtileri Tanısı ve Tedavisi

Patent Duktus Arteriyozus (PDA) Nedir Belirtileri Tanısı ve Tedavisi

Patent Duktus Arteriyozus (PDA), anne karnındaki bebeğin dolaşım sisteminde normal olarak bulunan duktus arteriyozus adlı damarın doğumdan sonra açık kalması durumudur.

Anne karnında bebeğin akciğerleri henüz oksijen alışverişi için kullanılmadığından, oksijen plasenta aracılığıyla sağlanır. Duktus arteriyozus, pulmoner arter ile aort arasında bağlantı oluşturarak kanın büyük bölümünün akciğerleri bypass etmesine yardımcı olur.

Doğumdan sonra bebeğin akciğerleri çalışmaya başladığında bu bağlantıya artık ihtiyaç kalmaz ve damar genellikle yaşamın ilk günlerinde daralarak kapanır. Duktus arteriyozusun açık kalmaya devam etmesi Patent Duktus Arteriyozus olarak adlandırılır. Prematüre bebeklerde kapanmanın gecikmesi, zamanında doğan bebeklere göre daha sık görülebilir.

PDA'nın etkileri; açıklığın büyüklüğüne, damardan geçen kan miktarına, bebeğin gebelik haftasına ve eşlik eden diğer kalp veya akciğer sorunlarına göre değişebilir.

Patent Duktus Arteriyozus (PDA) Nedir?

Duktus arteriyozus, anne karnındaki dönemde pulmoner arter ile aort arasında bulunan doğal bir damar bağlantısıdır.

Fetal dönemde akciğerler solunum işlevini henüz yerine getirmediğinden bu bağlantı dolaşımın normal bir parçasıdır. Doğumla birlikte akciğerlerin devreye girmesi ve dolaşım sisteminin değişmesi sonucunda duktus arteriyozus genellikle kapanmaya başlar.

Bu damarın doğum sonrasında açık kalması PDA olarak tanımlanır.

PDA mevcut olduğunda, çoğunlukla aorttaki kanın bir bölümü pulmoner artere doğru geçebilir. Açıklığın büyük olması halinde akciğerlere normalden fazla kan gitmesi kalbin ve akciğer dolaşımının iş yükünü artırabilir. Uzun süre devam eden ve hemodinamik açıdan önemli bazı PDA'larda pulmoner damar basıncında artış gibi sorunlar gelişebilir.

Her PDA aynı klinik öneme sahip değildir. Küçük bir PDA herhangi bir belirti oluşturmayabilirken daha büyük açıklıklar özellikle bebeklerde solunum, beslenme ve büyüme sorunlarına eşlik edebilir.

PDA Neden Olur?

Patent Duktus Arteriyozusun neden açık kaldığı her çocukta kesin olarak belirlenemeyebilir.

PDA özellikle prematüre bebeklerde daha sık görülür. Gebelik haftası ve doğum ağırlığı azaldıkça duktus arteriyozusun doğum sonrasında açık kalma olasılığı artabilir.

PDA ile ilişkili olabilecek bazı faktörler arasında:

• Prematüre doğum
• Düşük doğum ağırlığı
• Bazı doğumsal kalp hastalıkları
• Bazı genetik veya kromozomal durumlar
• Gebelik sırasında geçirilen bazı enfeksiyonlar

yer alabilir.

Gebelik döneminde geçirilen kızamıkçık (rubella) enfeksiyonunun bazı doğumsal kalp anomalileri ve PDA ile ilişkili olabileceği bilinmektedir.

Bununla birlikte çoğu çocukta PDA'nın gelişmesinden sorumlu tek bir neden belirlemek mümkün değildir.

PDA Belirtileri Nelerdir?

PDA belirtileri, açıklığın büyüklüğüne ve kalp-akciğer dolaşımı üzerindeki etkisine göre değişir.

Küçük PDA'lar herhangi bir belirtiye neden olmayabilir ve rutin muayene sırasında kalpte üfürüm duyulması üzerine fark edilebilir.

Daha büyük veya dolaşımı belirgin şekilde etkileyen PDA'larda ise belirtiler ortaya çıkabilir.

Bebek ve çocuklarda görülebilecek PDA belirtileri arasında:

• Hızlı solunum
• Solunum sırasında zorlanma
• Beslenirken çabuk yorulma
• Emme sırasında terleme
• Beslenmenin sık sık yarıda bırakılması
• Beklenen kilo artışının sağlanamaması
• Çabuk yorulma
• Kalp atımının hızlı olması
• Tekrarlayan solunum sistemi sorunları

yer alabilir.

Büyük PDA'larda akciğerlere giden kan miktarının artması kalbin ve akciğerlerin daha fazla çalışmasına neden olabilir.

Küçük PDA Belirtileri

Küçük PDA çoğu zaman belirti oluşturmaz.

Çocuk normal şekilde büyüyüp gelişebilir ve PDA rutin çocuk sağlığı kontrolünde fark edilen bir kalp üfürümü sonrasında yapılan incelemelerde ortaya çıkabilir.

Küçük PDA'nın kalp ve akciğer dolaşımı üzerindeki etkisi sınırlı olabilir.

Orta ve Büyük PDA Belirtileri

Orta veya büyük PDA'larda akciğerlere giden kan miktarının artmasına bağlı olarak daha belirgin belirtiler ortaya çıkabilir.

Beslenirken Yorulma

Bebek emzirme veya biberonla beslenme sırasında normalden daha çabuk yorulabilir, sık ara verebilir veya beslenmesini tamamlamakta zorlanabilir.

Terleme

Özellikle beslenme sırasında aşırı terleme görülebilir.

Hızlı Nefes Alma

Bebekte normalden hızlı veya zorlanarak nefes alma görülebilir.

Kilo Alımında Yavaşlama

Beslenme güçlüğü ve artan enerji ihtiyacı nedeniyle bazı bebeklerde beklenen kilo artışı sağlanamayabilir.

Çabuk Yorulma

Daha büyük çocuklarda fiziksel aktivite sırasında yaşıtlarına göre daha erken yorulma görülebilir.

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına PDA'ya özgü değildir. Benzer belirtiler farklı sağlık sorunlarında da görülebildiği için değerlendirme çocuk sağlığı ve gerektiğinde çocuk kardiyolojisi uzmanı tarafından yapılmalıdır.

PDA Tanısı Nasıl Konulur?

PDA tanısı fizik muayene ve kalbin görüntülenmesine yönelik tetkiklerin birlikte değerlendirilmesiyle konulabilir.

Rutin muayenede stetoskopla kalp üfürümü duyulması PDA açısından değerlendirme yapılmasının nedenlerinden biri olabilir.

PDA'dan şüphelenildiğinde en önemli değerlendirme yöntemlerinden biri ekokardiyografidir (EKO). Özellikle prematüre bebeklerde yalnızca fizik muayene bulguları PDA'nın dolaşım üzerindeki önemini belirlemek için yeterli olmayabilir; ekokardiyografik değerlendirme gerekir.

Fizik Muayene

Hekim kalp seslerini stetoskopla değerlendirir.

PDA'da sürekli karakter taşıyan bir kalp üfürümü duyulabilir. Bununla birlikte özellikle prematüre bebeklerde PDA her zaman tipik üfürüm oluşturmayabilir.

Nabızların belirgin veya güçlü hissedilmesi gibi bazı dolaşım bulguları da değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Ekokardiyografi (EKO)

Ekokardiyografi, ses dalgalarını kullanarak kalbin yapısını ve kan akımını görüntüleyen bir incelemedir.

PDA değerlendirmesinde EKO ile:

• Duktus arteriyozusun açık olup olmadığı
• Açıklığın özellikleri
• Kan akımının yönü
• Kalbin bazı bölümlerinde genişleme olup olmadığı
• Akciğer dolaşımı üzerindeki etkiler
• Eşlik eden başka bir kalp anomalisi bulunup bulunmadığı

değerlendirilebilir.

Ekokardiyografi aynı zamanda PDA'nın yalnızca varlığını değil, dolaşım açısından ne ölçüde önemli olduğunu değerlendirmeye yardımcı olur.

Elektrokardiyografi (EKG)

EKG, kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Özellikle daha büyük PDA'larda kalbin çalışma yükündeki değişikliklerin değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Küçük PDA'larda EKG normal olabilir.

Göğüs Röntgeni

Göğüs röntgeni gerekli görülen bazı hastalarda kalbin büyüklüğü ve akciğer damarlarının görünümü hakkında bilgi sağlayabilir.

Ancak PDA'nın temel tanı yöntemi olarak tek başına kullanılmaz.

PDA Tedavisi Nasıl Yapılır?

Patent Duktus Arteriyozus tedavisi, her çocuk için aynı şekilde planlanmaz.

Tedavi kararı verilirken:

• Bebeğin gebelik haftası
• Doğum ağırlığı
• PDA'nın büyüklüğü
• Kalp ve akciğer dolaşımına etkisi
• Bebeğin solunum durumu
• Beslenme ve büyüme durumu
• Eşlik eden kalp hastalıkları
• PDA'nın kendiliğinden kapanma olasılığı

gibi faktörler birlikte değerlendirilir.

PDA'nın yönetiminde izlem, uygun hastalarda ilaç tedavisi, kateter yoluyla kapatma veya cerrahi tedavi seçenekleri gündeme gelebilir.

PDA Kendiliğinden Kapanır mı?

Bazı PDA'lar özellikle küçük olduklarında zaman içinde kendiliğinden kapanabilir.

Zamanında doğan bebeklerde duktus arteriyozus çoğunlukla doğumdan sonraki ilk günlerde kapanırken prematüre bebeklerde bu süreç daha uzun sürebilir.

Bu nedenle her PDA tespit edildiği anda kapatma işlemi gerektirmez.

PDA'nın takip edilip edilmeyeceğine veya tedavi gerektirip gerektirmediğine çocuğun klinik durumuna göre karar verilir.

PDA İlaç Tedavisi

Özellikle prematüre bebeklerde, hemodinamik açıdan önemli olduğu düşünülen bazı PDA'ların kapatılmasına yardımcı olmak amacıyla ilaç tedavileri değerlendirilebilir.

İbuprofen, indometazin veya bazı durumlarda parasetamol bu amaçla kullanılan ilaçlar arasında yer alabilir.

Ancak her prematüre bebeğe PDA'yı kapatmak amacıyla ilaç verilmesi önerilmez. Güncel yaklaşımda PDA'nın klinik ve ekokardiyografik etkileri değerlendirilerek tedavi kararı bireyselleştirilir.

İlaç seçimi ve tedavinin uygunluğu bebeğin gebelik haftası, böbrek fonksiyonları, kanama riski ve genel sağlık durumu gibi faktörlere göre hekim tarafından değerlendirilmelidir.

PDA Anjiyo ile Kapatılabilir mi?

Uygun hastalarda PDA, transkateter kapatma adı verilen girişimsel yöntemle kapatılabilir.

Bu işlem sırasında genellikle bir damar yoluyla kalbe ulaşılarak PDA'nın bulunduğu bölgeye özel bir kapatma cihazı yerleştirilir.

PDA'nın yapısı, büyüklüğü, çocuğun kilosu ve genel sağlık durumu yöntemin uygunluğunun belirlenmesinde dikkate alınır.

Birçok çocukta uygun anatomik ve klinik koşullar mevcutsa kateterle kapatma tercih edilebilen yöntemlerden biridir.

PDA Ameliyatı

Kateter yoluyla kapatmanın uygun olmadığı veya diğer tedavi seçeneklerinin yeterli olmadığı bazı durumlarda cerrahi kapatma değerlendirilebilir.

Cerrahi yöntemde PDA bağlanabilir veya özel bir klips yardımıyla kapatılabilir.

Hangi yöntemin tercih edileceği çocuğun yaşı, kilosu, PDA'nın anatomisi ve eşlik eden sağlık sorunlarına göre çocuk kardiyolojisi ve kalp-damar cerrahisi ekipleri tarafından belirlenir.

Prematüre Bebeklerde PDA

PDA, prematüre bebeklerde zamanında doğan bebeklere kıyasla daha sık görülür.

Özellikle çok düşük gebelik haftasında doğan bebeklerde duktus arteriyozusun kapanması gecikebilir.

Prematüre bebeklerde PDA yönetimi ayrıca önem taşır çünkü açık olan damarın gerçekten tedavi gerektirip gerektirmediğinin belirlenmesi gerekir.

Güncel yaklaşımda yalnızca PDA'nın bulunması, tek başına erken ilaç veya girişimsel kapatma için yeterli kabul edilmez. Bebeğin solunum ve dolaşım durumu ile ekokardiyografi bulguları birlikte değerlendirilir. Amerikan Pediatri Akademisi'nin güncel klinik yaklaşımında da yaşamın ilk iki haftasında rutin erken kapatmanın önemli neonatal sonuçları iyileştirdiği gösterilmediğinden, gereksiz girişimleri azaltmak amacıyla seçici değerlendirme öne çıkmaktadır.

PDA Kapatılmazsa Ne Olur?

PDA'nın oluşturabileceği etkiler açıklığın büyüklüğüne ve damardan geçen kan miktarına göre değişir.

Küçük bir PDA önemli bir dolaşım problemi oluşturmayabilir.

Büyük ve uzun süre devam eden PDA'larda ise kalbin ve akciğer dolaşımının iş yükü artabilir.

Uygun şekilde takip edilmeyen bazı büyük PDA'larda zaman içerisinde:

• Kalpte hacim yükü ve genişleme
• Kalp fonksiyonlarında etkilenme
• Pulmoner hipertansiyon
• Akciğer damarlarında kalıcı değişiklikler

gibi sorunlar gelişebilir.

Bu riskler her PDA'da ortaya çıkmaz. Bu nedenle kişinin riskinin çocuk kardiyolojisi değerlendirmesiyle belirlenmesi önemlidir.

Patent Duktus Arteriyozus Hakkında Sık Sorulan Sorular

PDA doğuştan mıdır?

Duktus arteriyozus anne karnındaki bütün bebeklerde bulunan normal bir damar yapısıdır.

Sorun, bu damarın doğum sonrasında beklenen şekilde kapanmaması durumunda ortaya çıkar. Bu durum Patent Duktus Arteriyozus olarak adlandırılır.

PDA kalpte delik midir?

PDA günlük kullanımda bazen “kalpte delik” şeklinde ifade edilse de teknik olarak kalp odacıkları arasındaki bir delik değildir.

PDA, aort ile pulmoner arter arasında fetal dönemden kalan damar bağlantısının açık olmasıdır.

PDA kendiliğinden kapanabilir mi?

Evet. Özellikle küçük PDA'ların bir bölümü zaman içerisinde kendiliğinden kapanabilir.

Kapanma olasılığı bebeğin gebelik haftasına, yaşına ve PDA'nın özelliklerine göre değişiklik gösterir.

PDA tehlikeli midir?

Her PDA aynı klinik öneme sahip değildir.

Küçük PDA herhangi bir belirti veya önemli dolaşım problemi oluşturmayabilir. Büyük ve kalp-akciğer dolaşımını etkileyen PDA'lar ise takip veya tedavi gerektirebilir.

PDA üfürüm yapar mı?

PDA kalpte karakteristik bir üfürüme neden olabilir ve bazı çocuklarda rutin muayene sırasında bu şekilde fark edilebilir.

Ancak üfürümün bulunması veya bulunmaması tek başına PDA tanısı için yeterli değildir.

PDA tanısı hangi testle konulur?

PDA'nın değerlendirilmesinde temel görüntüleme yöntemlerinden biri ekokardiyografidir (EKO).

EKO sayesinde açıklığın özellikleri, kan akımı ve kalp üzerindeki etkileri değerlendirilebilir.

PDA ilaçla kapanır mı?

Özellikle bazı prematüre bebeklerde PDA'nın kapanmasını desteklemek amacıyla ilaç tedavisi kullanılabilir.

Ancak ilaç tedavisi her bebek için uygun değildir ve zamanında doğmuş daha büyük çocuklarda aynı yaklaşım kullanılmayabilir.

Tedavi kararı çocuk kardiyolojisi ve yenidoğan ekipleri tarafından bebeğin klinik özelliklerine göre verilmelidir.

PDA anjiyo ile kapatılır mı?

Uygun hastalarda PDA kateter yoluyla kapatılabilir. İşlemde damar yolundan ilerletilen bir kateter yardımıyla PDA bölgesine kapatma cihazı yerleştirilebilir.

Çocuğun kilosu, yaşı ve PDA'nın anatomisi yöntemin uygunluğunu belirleyen faktörler arasındadır.

PDA ameliyat gerektirir mi?

Her PDA ameliyat gerektirmez.

Küçük PDA'lar takip edilebilirken bazı PDA'lar kateter yöntemiyle kapatılabilir. Cerrahi kapatma ise klinik veya anatomik nedenlerle diğer yöntemlerin uygun olmadığı belirli hastalarda değerlendirilebilir.

PDA tedavi sonrası tekrar açılır mı?

Başarılı bir kateter veya cerrahi kapatma sonrasında PDA çoğunlukla kapalı kalır. Ancak işlem sonrası kontrolün nasıl ve ne sıklıkta yapılacağı kullanılan yönteme ve çocuğun durumuna göre çocuk kardiyolojisi uzmanı tarafından belirlenir.

Bilgilendirme: Bu içerik genel sağlık bilgisi sunmak amacıyla hazırlanmıştır. Tanı veya tedavi amacı taşımaz. Patent Duktus Arteriyozus tanısı, takibi ve tedavisi çocuğun yaşı, gebelik haftası, PDA'nın özellikleri ve kalp-akciğer dolaşımına etkileri dikkate alınarak ilgili uzman hekimler tarafından planlanmalıdır.