Boğmaca Nedir Belirtileri Bulaşma Yolları ve Tedavisi
Boğmaca Nedir Belirtileri Bulaşma Yolları ve Tedavisi
Boğmaca (pertussis), Bordetella pertussis adlı bakterinin neden olduğu, solunum yollarını etkileyen ve kişiden kişiye kolaylıkla bulaşabilen bir enfeksiyon hastalığıdır.
Her yaş grubunda görülebilen boğmaca; özellikle yenidoğanlar, küçük bebekler ve aşıları henüz tamamlanmamış çocuklarda daha ciddi seyredebilir. Bebeklerde tipik öksürük nöbetleri her zaman görülmeyebilir; bazı bebeklerde nefes duraklaması (apne), solunum güçlüğü veya morarma gibi belirtiler ön planda olabilir.
Hastalık genellikle başlangıçta soğuk algınlığına benzeyen belirtilerle ortaya çıkar. Daha sonraki dönemde arka arkaya gelen öksürük nöbetleri, öksürük sonrasında kusma ve nefes almakta zorlanma görülebilir. Boğmaca öksürüğü birkaç hafta devam edebilir ve bazı kişilerde iyileşme süreci daha uzun olabilir.
Boğmaca Hastalığı Nedir?
Boğmaca hastalığı, Bordetella pertussis bakterisinin solunum yollarında enfeksiyona neden olması sonucu gelişir.
Bakteri özellikle solunum yollarının yüzeyine tutunarak hastalığın ortaya çıkmasına yol açar. Enfekte kişinin öksürmesi veya hapşırması sırasında ortaya çıkan solunum damlacıkları yakın çevredeki kişilere bulaşabilir.
Boğmaca yalnızca çocukluk çağı hastalığı değildir. Ergenlerde ve yetişkinlerde de görülebilir. Daha önce aşılanmış kişilerde hastalık daha hafif seyredebilir ve boğmacaya özgü karakteristik öksürük sesi görülmeyebilir.
Boğmacanın klinik seyri genel olarak üç dönemde incelenir:
- Katarrhal dönem
- Paroksismal dönem
- Konvalesan dönem
Katarrhal Dönem
Hastalığın başlangıç dönemidir ve genellikle soğuk algınlığına benzer.
Bu dönemde:
- Burun akıntısı veya burun tıkanıklığı
- Hafif öksürük
- Hafif ateş
- Halsizlik
gibi belirtiler görülebilir.
Bebeklerde ise öksürük hafif olabilir veya hiç görülmeyebilir. Solunumda kısa süreli duraklamalar ilk belirtilerden biri olabilir.
Boğmacanın bulaştırıcılığı bu erken dönemde yüksektir.
Paroksismal Dönem
Hastalığın ilerlemesiyle birlikte art arda gelen, kontrol edilmesi zor öksürük nöbetleri başlayabilir.
Öksürük nöbetlerinin ardından bazı kişiler derin nefes alırken tiz bir ses çıkarabilir. Boğmacaya İngilizcede “whooping cough” denmesinin nedeni bu karakteristik sestir. Ancak bu ses özellikle bebeklerde, yetişkinlerde ve aşılanmış kişilerde her zaman görülmez.
Bu dönemde:
- Arka arkaya gelen şiddetli öksürükler
- Özellikle geceleri artabilen öksürük nöbetleri
- Öksürük sonrasında kusma
- Nefes almakta zorlanma
- Öksürük sırasında yüzde kızarma veya morarma
- Öksürük nöbetleri sonrasında belirgin yorgunluk
görülebilir.
Konvalesan Dönem
Konvalesan dönem iyileşme sürecidir.
Bu dönemde öksürük nöbetlerinin sıklığı ve şiddeti genellikle giderek azalır. Ancak boğmaca öksürüğü kısa sürede tamamen ortadan kalkmayabilir.
Öksürük nöbetleri birkaç hafta sürebilir ve bazı kişilerde 10 haftaya kadar devam edebilir. Solunum yolu enfeksiyonları sonrasında öksürük nöbetleri bir süre yeniden belirginleşebilir.
Boğmaca Belirtileri Nelerdir?
Boğmaca belirtileri kişinin yaşına, aşılanma durumuna ve hastalığın hangi evresinde olduğuna göre değişiklik gösterebilir.
Boğmacada görülebilecek başlıca belirtiler şunlardır:
- Burun akıntısı
- Burun tıkanıklığı
- Hafif ateş
- Başlangıçta hafif öksürük
- Daha sonra gelişen öksürük nöbetleri
- Öksürük sonrasında kusma
- Öksürük sonrası yoğun yorgunluk
- Nefes almakta zorlanma
- Bebeklerde nefes duraklaması
- Dudaklarda veya ciltte morarma
Özellikle küçük bebeklerde hastalığın klasik öksürük nöbetleri olmadan da seyredebilmesi önemlidir. Bebekte solunum duraklaması veya morarma görülmesi tıbbi değerlendirme gerektirir.
Boğmaca Öksürüğü Nasıl Olur?
Boğmaca öksürüğü çoğunlukla arka arkaya gelen, hızlı ve kontrol edilmesi zor öksürük nöbetleri şeklindedir.
Kişi öksürük nöbeti sırasında nefes almakta zorlanabilir. Nöbetin ardından derin nefes alırken tiz bir ses oluşabilir.
Öksürük sonrasında:
- Kusma
- Yoğun yorgunluk
- Nefes almakta güçlük
- Yüzde kızarma veya morarma
görülebilir.
Ancak boğmaca tanısı için mutlaka karakteristik “boğmaca sesi” bulunması gerekmez. Özellikle küçük bebeklerde bu ses oluşmadan apne gibi belirtiler görülebilirken, ergen ve yetişkinlerde uzun süren öksürük temel belirti olabilir.
Bebeklerde Boğmaca Belirtileri Nelerdir?
Boğmaca özellikle 1 yaşından küçük bebeklerde, bunun içinde de ilk aylarda daha ciddi seyredebilir.
Bebeklerde:
- Nefes almanın kısa süreli durması (apne)
- Nefes almakta zorlanma
- Morarma
- Beslenme güçlüğü
- Öksürük nöbetleri
- Öksürük sonrası kusma
- Halsizlik
gibi belirtiler görülebilir.
Bazı bebeklerde belirgin öksürük olmayabilir. Bu nedenle yalnızca öksürüğün bulunup bulunmaması hastalığın değerlendirilmesi için yeterli değildir.
Bir yaşından küçük bebekler boğmacaya bağlı ciddi komplikasyonlar açısından yüksek riskli gruplardan biridir.
Boğmaca Neden Olur?
Boğmaca, Bordetella pertussis adlı bakterinin neden olduğu bir enfeksiyondur.
Bakteri solunum yollarına ulaştıktan sonra burada çoğalarak hastalığın gelişmesine neden olur.
Aşılanmamış veya aşıları eksik kişilerde hastalığın ortaya çıkma ve ağır seyretme riski artabilir. Aşıyla oluşan bağışıklığın zaman içerisinde azalabilmesi nedeniyle ergenler ve yetişkinler de boğmacaya yakalanabilir.
Boğmaca Nasıl Bulaşır?
Boğmaca bulaşıcı bir solunum yolu enfeksiyonudur.
En önemli bulaşma yolu, enfekte kişinin:
- Öksürmesi
- Hapşırması
- Yakın mesafede konuşması
sırasında çevreye yayılan solunum damlacıklarıdır.
Özellikle aynı evde yaşayan veya uzun süre yakın temasta bulunan kişiler arasında bulaş riski artabilir.
Boğmacanın bulaşmasında yakın solunum teması temel mekanizmadır. Bu nedenle yüzeylerden bulaşmayı hastalığın başlıca bulaşma yolu gibi değerlendirmek doğru değildir.
Boğmaca Ne Kadar Süre Bulaşıcıdır?
Boğmaca hastalığı özellikle başlangıç döneminde oldukça bulaşıcıdır.
Tedavi edilmeyen kişiler, tipik öksürük nöbetlerinin başlamasından sonra yaklaşık 3 haftaya kadar bakteriyi başkalarına bulaştırabilir.
Uygun antibiyotik tedavisi başlanan kişilerde ise bulaştırıcılık genellikle etkili tedavinin ilk 5 gününün tamamlanmasının ardından belirgin şekilde azalır ve kişi artık bulaştırıcı kabul edilmez.
Bu nedenle boğmaca tanısı veya şüphesi bulunan kişilerin özellikle bebekler, küçük çocuklar ve gebeler gibi riskli kişilerle temas konusunda sağlık profesyonelinin önerilerine uyması önemlidir.
Boğmaca Tanısı Nasıl Konulur?
Boğmaca tanısı kişinin belirtileri, hastalık öyküsü ve gerekli görülen laboratuvar incelemelerinin birlikte değerlendirilmesiyle konulabilir.
Özellikle:
- Uzun süren öksürük
- Nöbetler halinde gelen öksürük
- Öksürük sonrası kusma
- Boğmaca hastasıyla yakın temas
- Bebeklerde apne
gibi bulgular boğmacanın değerlendirilmesini gerektirebilir.
Tanıda gerekli görüldüğünde nazofarengeal sürüntü veya aspirat örneği kullanılarak PCR testi yapılabilir. PCR, Bordetella pertussis bakterisine ait genetik materyalin tespit edilmesine yardımcı olur.
Testin gerekip gerekmediğine ve hangi dönemde yapılacağına hekim tarafından karar verilmelidir.
Boğmaca Tedavisi Nasıl Yapılır?
Boğmaca tedavisinde kişinin yaşı, belirtilerin süresi, hastalığın şiddeti ve komplikasyon riski dikkate alınır.
Boğmaca bakteriyel bir enfeksiyon olduğundan uygun hastalarda antibiyotik tedavisi kullanılabilir.
Antibiyotik tedavisinin özellikle hastalığın erken döneminde başlanması, belirtilerin şiddetini azaltmaya ve bakterinin diğer kişilere bulaşmasını önlemeye yardımcı olabilir. Öksürük nöbetleri uzun süredir devam ediyorsa antibiyotik tedavisinin öksürüğün süresi üzerindeki etkisi daha sınırlı olabilir.
Bu nedenle antibiyotik kullanımının amacı her zaman mevcut öksürüğü hemen ortadan kaldırmak değildir.
Boğmaca Tedavisinde Antibiyotik Kullanılır mı?
Boğmaca tedavisinde uygun görülen kişilerde makrolid grubu bazı antibiyotiklerden yararlanılabilir.
İlaç seçimi:
- Hastanın yaşı
- Gebelik durumu
- Sağlık geçmişi
- Hastalığın ne kadar süredir devam ettiği
- Kullanılan diğer ilaçlar
gibi faktörlere göre belirlenir.
Antibiyotiklerin hekim önerisi olmadan başlanması veya bırakılması uygun değildir.
Bebeklerde Boğmaca Tedavisi
Küçük bebekler boğmacaya bağlı komplikasyonlar açısından daha yüksek risk taşır.
Özellikle solunum güçlüğü, apne, beslenme problemi veya morarma gibi belirtileri bulunan bebeklerde hastane takibi gerekebilir. CDC verilerine göre boğmaca geçiren 1 yaşından küçük bebeklerde hastanede tedavi gereksinimi daha sık görülmektedir.
Hastane takibinde bebeğin:
- Solunumu
- Oksijen düzeyi
- Beslenmesi
- Sıvı ihtiyacı
- Genel durumu
yakından değerlendirilebilir.
Her bebeğin tedavi ihtiyacı farklı olduğundan yaklaşım çocuk sağlığı veya ilgili uzmanlıklar tarafından bireysel olarak planlanır.
Boğmaca Komplikasyonları Nelerdir?
Boğmaca özellikle küçük bebeklerde ciddi komplikasyonlara neden olabilir.
Olası komplikasyonlar arasında:
- Zatürre (pnömoni)
- Solunum duraklaması (apne)
- Beslenme güçlüğü ve sıvı kaybı
- Kilo kaybı
- Nöbet
- Solunum sırasında oksijen düzeyinin düşmesi
- Nadiren sinir sistemiyle ilişkili ciddi komplikasyonlar
bulunabilir.
Ergenlerde ve yetişkinlerde komplikasyonlar genellikle daha hafif seyretmekle birlikte şiddetli öksürüğe bağlı kaburga kırıkları, bayılma veya idrar kaçırma gibi sorunlar ortaya çıkabilir.
Boğmacadan Nasıl Korunulur?
Boğmacadan korunmanın temel yollarından biri aşılamadır.
Aşılama özellikle bebeklerde ağır hastalık gelişme riskinin azaltılması açısından önemlidir. Bunun yanında hastalık şüphesi bulunan kişilerin riskli kişilerle yakın temasının sınırlandırılması ve solunum hijyenine dikkat edilmesi bulaş riskinin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Korunmaya yönelik:
- Ulusal aşı takvimine uygun aşıların yapılması
- Öksürürken veya hapşırırken ağız ve burnun kapatılması
- Ellerin düzenli olarak yıkanması
- Boğmaca tanısı alan kişilerin hekimin belirttiği bulaştırıcılık süresi boyunca yakın temastan kaçınması
- Özellikle küçük bebeklerin boğmaca hastalarıyla temasının önlenmesi
önem taşır.
Yakın temaslı bazı kişilerde, özellikle ciddi hastalık açısından yüksek risk bulunuyorsa hekim tarafından koruyucu antibiyotik tedavisi de değerlendirilebilir.
Boğmaca Aşısı Ne Zaman Yapılır?
Türkiye'de boğmaca aşısı çocukluk dönemi rutin aşılama programında yer almaktadır.
2025 yılında Ulusal Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimi'ne altı bileşenli karma aşı (DaBT-İPA-Hib-HepB) dahil edilmiştir. Boğmaca bileşeni içeren bu aşı çocuklara:
- 18. ayın sonunda pekiştirme dozu
şeklinde uygulanmaktadır.
Aşı takvimleri sağlık otoritelerinin kararlarına göre güncellenebileceğinden güncel doz bilgileri için Sağlık Bakanlığı'nın Ulusal Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimi dikkate alınmalıdır.
Gebelikte Boğmaca Aşısı Yapılır mı?
Türkiye'de 2 Nisan 2025 tarihinden itibaren gebelik döneminde Tdab (tetanos, difteri ve asellüler boğmaca) aşısı uygulaması ulusal programa dahil edilmiştir.
Sağlık Bakanlığı'nın güncel uygulamasında gebelikte yapılan Tdab aşısının amacı, annede oluşan antikorların plasenta yoluyla bebeğe geçmesini sağlayarak bebeğin kendi boğmaca aşılarıyla yeterli bağışıklık geliştirene kadarki ilk aylarda korunmasına katkıda bulunmaktır.
Gebelik dönemindeki aşılama zamanı ve gerekli diğer dozlar kişinin önceki aşı durumuna göre sağlık profesyoneli tarafından planlanmalıdır.
Çocuklarda Boğmaca
Çocuklarda boğmaca, yaşa ve aşılama durumuna göre farklı şekillerde seyredebilir.
Özellikle:
- Yenidoğanlar
- 6 aydan küçük bebekler
- Aşıları henüz tamamlanmamış çocuklar
ciddi hastalık açısından daha yüksek risk taşıyabilir.
Daha büyük ve aşılanmış çocuklarda hastalık daha hafif seyredebilir. Buna rağmen uzun süren veya nöbetler halinde gelen öksürüklerde boğmaca olasılığının değerlendirilmesi gerekebilir.
Yetişkinlerde Boğmaca Görülür mü?
Boğmaca her yaşta görülebilir.
Ergenlerde ve yetişkinlerde belirtiler çocukluk dönemindeki kadar tipik olmayabilir. Bazı kişilerde hastalık yalnızca haftalar boyunca devam eden öksürük şeklinde ortaya çıkabilir.
Karakteristik boğmaca sesi bulunmaması hastalığı tamamen dışlamaz.
Yetişkinlerin hastalığı daha hafif geçirebilmesine rağmen bakteriyi küçük bebeklere veya diğer riskli kişilere bulaştırabilmeleri önemlidir.
Boğmacada Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Uzun süren, nöbetler halinde gelen veya giderek şiddetlenen öksürük durumunda sağlık profesyoneline başvurulması önerilir.
Özellikle bebek ve çocuklarda:
- Nefes almanın duraklaması
- Belirgin solunum güçlüğü
- Dudak veya yüzde mavi-mor renk değişikliği
- Beslenememe
-
İçindekiler
-
Kalp Tomografisi (Koroner BT Anjiyografi) Nedir?
-
Kalp Tomografisi / Koroner BT Anjiyografi Hangi
Durumlarda Uygulanır?
-
Koroner BT Anjiyografi Avantajları Nelerdir?
-
Kimlere Koroner BT Anjiyografi Yapılamaz?
-
Kalp Tomografisi (Koroner BT Anjiyografi) Nasıl
Uygulanır?
-
Neden Kalp Tomografisi Tercih Edilmeli?
